अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको उच्च भन्सार शुल्क नीतिको प्रतिवाद गर्दै क्यानडाले अघि सारेको ‘एल्बोज अप’ आर्थिक रणनीतिले दुई देशबीचको व्यापार तनावलाई नयाँ मोड दिएको छ। अमेरिकी उत्पादनमाथि प्रतिशोधात्मक कर, ऊर्जा आपूर्तिमा सम्भावित दबाब र व्यापार साझेदार विविधीकरणका उपाय अपनाएको क्यानडाले अब अमेरिकासँग नयाँ व्यापार सम्झौता नजिकिएको संकेत दिएको छ।
क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नी र राष्ट्रपति ट्रम्पले नोभेम्बर १, २०२६ मा दुवै देश पारस्परिक हित हुने व्यापार सम्झौताको निकै नजिक पुगेको बताएका छन्। अक्टोबर ३१ र नोभेम्बर १ मा भएको दुई नेताबीचको संवादपछि सम्झौताको प्रारम्भिक रूपरेखा तयार भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। यद्यपि, सम्झौताका अन्तिम सर्तमा सहमति भइसकेको छैन।
ट्रम्प प्रशासनले क्यानडाबाट आयात हुने वस्तुमा ५० प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाउने दबाब दिएपछि क्यानडाले पनि कडा प्रतिकारात्मक कदम चाल्ने रणनीति अपनाएको थियो। प्रधानमन्त्री कार्नीको नेतृत्वमा अघि बढाइएको ‘एल्बोज अप’ अभियानले अमेरिकी दबाबसामु झुक्नुभन्दा राष्ट्रिय आर्थिक हित र सार्वभौमिकताको रक्षा गर्ने सन्देश दिएको थियो।
ऊर्जा र व्यापारलाई दबाबको औजार
क्यानडाले अमेरिकामा निर्यात हुने विद्युत्मा २५ प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लगाउने विकल्प अघि सारेको थियो। ओन्टारियोका प्रिमियर डग फोर्ड र प्रधानमन्त्री कार्नीले यस्तो कदमबाट अमेरिकी उपभोक्ता तथा उद्योगमा ठूलो आर्थिक दबाब पर्न सक्ने संकेत दिएका थिए। क्यानडाले आफ्नो ऊर्जा तथा महत्त्वपूर्ण खनिज स्रोतलाई व्यापार वार्तामा रणनीतिक सामर्थ्यका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।
त्यसैगरी, अमेरिकाले लगाएका शुल्कको जवाफमा क्यानडाले करिब २० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका प्रतिकारात्मक उपाय घोषणा गरेको विवरण छ। त्यसमा अधिकांश प्रान्तमा अमेरिकी मदिराको बिक्री रोक्ने कदमसमेत समावेश थियो।
अमेरिकामाथिको व्यापारिक निर्भरता घटाउन क्यानडाले एसियातर्फ ऊर्जा निर्यात विस्तार गर्ने योजना अघि बढाएको थियो। प्रशान्त महासागरतर्फ नयाँ तेल पाइपलाइन निर्माण गरी एसियाली बजारमा निर्यात दोब्बर बनाउने लक्ष्य राखिएको विवरणमा उल्लेख छ। युरोपेली संघसँग ‘एसोसिएट सदस्यता’ को सम्भावनाबारे पनि क्यानडाले चासो देखाएको बताइएको छ।
यसअघि अगस्ट २०२६ मा प्रधानमन्त्री कार्नीले अमेरिकासँगको व्यापार वार्ता स्थगित गरेका थिए। अमेरिकाले क्यानडालाई आफ्नो अधीनस्थ इकाइका रूपमा हेर्ने दृष्टिकोण त्यागेपछि मात्र वार्ता अघि बढ्न सक्ने उनको भनाइ थियो।
अमेरिकाभित्रै बढ्दो दबाब
क्यानडाको अर्थतन्त्रले अपेक्षाभन्दा राम्रो स्थायित्व देखाएको र जी–७ मुलुकमध्ये दोस्रो उच्च आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने प्रक्षेपण रहेको विवरणले पनि अमेरिकी दबाबको प्रभाव सीमित बनाएको बताइएको छ।
अर्कोतर्फ, क्यानडासँगको व्यापारमा निर्भर अमेरिकी सीमावर्ती राज्यका उद्योग तथा व्यवसायमा शुल्क नीतिको असर पर्न थालेपछि ट्रम्प प्रशासनमाथि आन्तरिक दबाब बढेको थियो। अमेरिकी सिनेटर सुसान कोलिन्सको आग्रहपछि प्रशासनले केही शुल्कसम्बन्धी निर्णय फिर्ता लिएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।
सम्झौताको सम्भावित रूपरेखा
प्रस्तावित सम्झौतामा अमेरिकी कृषि उत्पादनमाथि क्यानडाले लगाएका ४०० प्रतिशतसम्मका केही भन्सार शुल्क हटाउने, अमेरिकाको स्वीकृत मार्गअनुसार क्यानडाको लगानीमा किस्टोन एक्सएल तेल पाइपलाइन निर्माण गर्ने तथा क्यानडाको भाषा, संस्कृति र राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको संरक्षण गर्ने प्रावधान समावेश हुन सक्ने बताइएको छ।
तर यी विषयलाई अन्तिम सम्झौताका रूपमा बुझ्न मिल्दैन। दुवै पक्षका वार्ताकारहरूले आगामी साताहरूमा विस्तृत सर्त टुंग्याउने तयारी गरेको विवरणमा उल्लेख छ।
क्यानडाको विपक्षी कन्जर्भेटिभ पार्टीका नेता पियरे पोइलिभ्रेले प्रधानमन्त्री कार्नीलाई सम्झौताको विवरण तत्काल अन्तिम रूप दिन आग्रह गरेका छन्। अब दुवै देशबीचको वार्ताले व्यापार तनाव अन्त्य गर्ने सम्झौताको रूप लिन्छ वा थप विवाद निम्त्याउँछ भन्ने विषय आगामी छलफलमा निर्भर रहनेछ।
सम्पादकीय सावधानी: उपलब्ध सामग्रीमा उल्लिखित ५० प्रतिशत अमेरिकी शुल्क, २० अर्ब डलरको प्रतिकारात्मक कदम, पाइपलाइनसम्बन्धी प्रस्ताव र सम्भावित सम्झौताका सर्तहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्। विशेषगरी क्यानडाको युरोपेली संघसँगको ‘एसोसिएट सदस्यता’ र किस्टोन एक्सएल पाइपलाइनसम्बन्धी दाबी प्रकाशनअघि आधिकारिक स्रोतबाट जाँच गर्नु आवश्यक छ।
