किशिनाउ। रुस–युक्रेन युद्धको हवाई मोर्चा युक्रेनको सीमाभन्दा बाहिरसम्म फैलिँदै गएको देखिएको छ। पछिल्ला दिनमा रुसी ड्रोन मोल्डोभा र रोमानियाको हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने तथा सीमावर्ती क्षेत्रमा खस्ने घटना बढिरहेका बेला सेप्टेम्बर ८ मा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की सवार विमानको उडानसमेत प्रभावित भएको छ। मोल्डोभाली अधिकारीहरूले रुसी ड्रोन आफ्नो हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि किशिनाउ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट हुने उडान केही समयका लागि रोकिएको र जेलेन्स्कीको विमानको प्रस्थान ढिलाइ भएको बताएका छन्।

जेलेन्स्की सेप्टेम्बर ८ मा मोल्डोभाबाट नर्वेको राजधानी ओस्लोतर्फ प्रस्थान गर्ने तयारीमा थिए। सोही समयमा मोल्डोभाको हवाई क्षेत्रमा ड्रोन देखिएपछि स्थानीय उड्डयन अधिकारीहरूले हवाई क्षेत्र अस्थायी रूपमा बन्द गरेका थिए। रोयटर्सका अनुसार घटनाका कारण किशिनाउबाट प्रस्थान गर्ने तीनवटा र त्यहाँ अवतरण गर्ने चारवटा उडान प्रभावित भएका थिए। एक ड्रोन मोल्डोभाको भूभागमै खसेर विस्फोट भएको थियो भने अर्को रोमानियातर्फ प्रवेश गरेको थियो।

नर्वेका प्रधानमन्त्री योनास गार स्टोरेले यस घटनापछि जेलेन्स्की सवार विमान उड्ने क्रममा ड्रोनसँग लगभग ठोक्किनबाट जोगिएको बताएका छन्। उनले युक्रेनी राष्ट्रपतिले भोगिरहेको सुरक्षा जोखिमको गम्भीरता औँल्याउँदै उक्त घटना उनको दैनिक वास्तविकताको एउटा उदाहरण भएको बताए। यद्यपि विमान र ड्रोनबीचको वास्तविक दूरी कति थियो भन्नेबारे सार्वजनिक रूपमा स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन। युक्रेनी पक्षका एक वरिष्ठ अधिकारीले घटनालाई लिएर बाहिर आएको विवरण केही हदसम्म बढाइचढाइ गरिएको हुन सक्ने संकेत गरेका छन्।

मोल्डोभाली अधिकारीहरूका अनुसार किशिनाउ विमानस्थल आसपास देखिएको ड्रोन रुसी मूलको हुन सक्ने प्रारम्भिक निष्कर्ष छ। मोल्डोभाको प्रहरीले पछि खसेको ड्रोन फेला पारेको र त्यसमा विस्फोटक क्षमता तथा धातुका छर्रा रहेको जनाएको छ। उक्त ड्रोन विमानस्थलबाट करिब १६० किलोमिटर टाढा रिक्सानी जिल्लाको क्षेत्रमा खसेर विस्फोट भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। घटनामा मानवीय क्षति नभएको जनाइएको छ।

रोमानियामा पनि रुसी ड्रोनको गतिविधि बढेको छ। सेप्टेम्बर ८ कै घटनामा मोल्डोभाबाट रोमानियाली हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेको ड्रोनलाई निगरानी गर्न नाटोअन्तर्गत तैनाथ स्पेनी एफ–१८ लडाकु विमान परिचालन गरिएको रोयटर्सले जनाएको छ। विमानहरूले ड्रोनको गतिविधि अनुगमन गरे पनि त्यसलाई तत्काल खसालिएको थिएन। यसअघि अगस्टमा रोमानियाली हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेको अर्को ड्रोनलाई स्पेनी एफ–१८ ले खसालेको थियो। रोमानिया नाटोको सदस्य भएकाले यस्ता घटनाले गठबन्धनको पूर्वी सीमामा सुरक्षा संवेदनशीलता बढाएको छ।

मोल्डोभा भने नाटो सदस्य होइन। त्यसैले युक्रेनमाथिको रुसी आक्रमणका क्रममा ड्रोन आफ्नो हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने क्रम बढ्दै जानु चिसिनाउका लागि विशेष सुरक्षा चुनौती बनेको छ। मोल्डोभाकी राष्ट्रपति माइया सान्दुले पछिल्लो घटनाप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाउँदै युद्ध आफ्नो सीमासम्म आइपुगेको चेतावनी दिएकी छन्। अगस्ट १७ मै मोल्डोभाले आफ्नो हवाई क्षेत्र उल्लंघन गरेको एउटा अज्ञात हवाई वस्तु सीमा नजिक खसेर विस्फोट भएपछि त्यसलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको गम्भीर उल्लंघन भनेको थियो।

मोल्डोभा र रोमानियाको सीमावर्ती क्षेत्रमा यस्तो जोखिम बढ्नुको प्रमुख कारण युक्रेनको दक्षिण–पश्चिमी क्षेत्रमा रुसी हवाई आक्रमणको तीव्रता हो। ड्यान्युब नदी आसपासका युक्रेनी बन्दरगाह तथा व्यापारिक संरचनामाथि रुसी ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण भइरहेकाले ती क्षेत्रबाट केही किलोमिटरमै रहेको रोमानियाली भूभाग र मोल्डोभामा समेत हवाई सुरक्षा जोखिम उत्पन्न भएको छ। सेप्टेम्बर ९ मा रुसले युक्रेन–मोल्डोभा सीमामा रहेको स्ट्रोकोजाचे सीमा नाकामाथि ड्रोन आक्रमण गर्दा दुई सर्वसाधारणको मृत्यु र तीन जना घाइते भएका थिए। महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्गसमेत प्रभावित भएको रोयटर्सले जनाएको छ।

विशेषज्ञहरूका लागि अर्को चिन्ताको विषय यस्ता घटना संयोगवश सीमापार प्रवेश मात्र हुन् कि रणनीतिक दबाबको हिस्सा भन्ने हो। मोल्डोभामा रहेको युक्रेनका छिमेकी हवाई क्षेत्रहरूको सुरक्षा संवेदनशीलता बढिरहेका बेला रुसी ड्रोनको पुनरावृत्त प्रवेशले स्थानीय सरकारमाथि निगरानी, राडार क्षमता र हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सुदृढ गर्नुपर्ने दबाब बढाएको छ। तर हाल उपलब्ध प्रमाणका आधारमा मोल्डोभा वा रोमानियामाथि जानाजानी व्यापक सैन्य आक्रमण गर्ने रुसी योजना नै रहेको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त आधार भने छैन।

यसैबीच रोमानियाले हवाई सुरक्षा र प्रतिगुप्तचर उपाय पनि तीव्र बनाएको छ। सेप्टेम्बर ८ मा रोमानियाली गुप्तचर सेवाले रुससँग समन्वयमा रणनीतिक सैन्य लक्ष्यको फोटो तथा भिडियो संकलन गर्न खोजिएको एउटा कथित तोडफोड अभियान विफल पारेको जनाएको छ। उक्त घटनामा रोमानियामा बस्दै आएका रुसी नागरिकमाथि निगरानी गरिएको र सैन्य महत्वका संरचनाको सूचना संकलन गर्न निर्देशन दिइएको आरोप लगाइएको छ। रुसले यस्ता गतिविधिमा आफ्नो संलग्नता स्वीकार गरेको छैन।

यस्ता हवाई घटनाले युरोपमा युद्ध विस्तारको नयाँ जोखिमबारे बहसलाई फेरि तीव्र बनाएको छ। नाटोले आफ्ना सदस्य राष्ट्रमाथि हुने सम्भावित ‘हाइब्रिड’ गतिविधि सहन नगर्ने स्पष्ट पार्दै आएको छ। नाटोका लागि हवाई क्षेत्रमा अनधिकृत ड्रोन प्रवेश केवल एउटा सैन्य घटना मात्र नभई महत्वपूर्ण पूर्वाधार, विमानस्थल, बन्दरगाह र नागरिक उड्डयनमाथिको सम्भावित जोखिमका रूपमा हेरिएको छ।

युक्रेनको पश्चिमी सीमासँग जोडिएका देशहरूमा बढ्दो ड्रोन गतिविधिले अब युद्धको भौगोलिक दायरा कागजमा नदेखिए पनि व्यवहारमा विस्तार भइरहेको संकेत गरेको छ। विशेषगरी मोल्डोभा जस्तो नाटोबाहिरको देश र रोमानिया जस्तो नाटो सदस्य राष्ट्रको हवाई क्षेत्र एकै घटनामा प्रभावित हुँदा कुनै ड्रोन दुर्घटना, गलत पहिचान वा प्रतिकारात्मक कारबाहीले ठूलो कूटनीतिक संकट सिर्जना गर्न सक्ने जोखिम बढेको छ। जेलेन्स्की सवार विमानको उडान प्रभावित भएको पछिल्लो घटना त्यसको सबैभन्दा उच्च प्रोफाइल उदाहरण बनेको छ।

यसरी हेर्दा, रुस–युक्रेन युद्ध अब केवल दुई देशबीचको सीमित सैन्य संघर्षमा नरही पूर्वी युरोपको हवाई सुरक्षा, नागरिक उड्डयन र क्षेत्रीय स्थिरतामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने चरणमा पुगेको छ। मोल्डोभा र रोमानियामा रुसी ड्रोनको दोहोरिँदो प्रवेश र जेलेन्स्कीको विमानसमेत प्रभावित हुने घटनाले आगामी दिनमा युरोपेली मुलुकले साझा हवाई निगरानी र प्रतिरक्षा संयन्त्रलाई कति सुदृढ बनाउँछन् भन्ने प्रश्नलाई थप महत्वपूर्ण बनाएको छ।