भारतमा निर्वाचन प्रक्रियाको पारदर्शिता, मतदाता नामावलीमा कथित अनियमितता र परीक्षा प्रणालीमा सुधारको माग गर्दै भइरहेको आन्दोलनमा २९ वर्षीया विद्यार्थी नेतृ नेहा बोरा चर्चामा आएकी छन्। थिएटर कलाकारसमेत रहेकी बोरा वामपन्थी विद्यार्थी संगठन अल इन्डिया स्टुडेन्ट्स एसोसिएसन (आईसा) की राष्ट्रिय अध्यक्ष हुन्। नयाँदिल्लीमा जारी युवा आन्दोलनमा उनको सक्रिय सहभागिताले उनलाई विद्यार्थी राजनीति र नागरिक अभियानको देखिने अनुहारमध्ये एक बनाएको छ।
उत्तराखण्डको खटिमामा जन्मिएकी बोरा भारतीय सेनामा कार्यरत बुबाका कारण विभिन्न सहरमा हुर्किइन्। उनले दिल्ली विश्वविद्यालयअन्तर्गत हिन्दू कलेजबाट समाजशास्त्रमा स्नातक र डा. बी.आर. अम्बेडकर विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर गरेकी छन्। हाल उनी जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयमा थिएटर तथा पर्फर्मेन्स स्टडिजमा विद्यावारिधि गरिरहेकी छन्। विद्यार्थी जीवनदेखि नै सडक नाटक र सामाजिक अभियानमा सक्रिय उनले सन् २०१९–२०२० मा नागरिकता संशोधन कानुन विरुद्ध भएको आन्दोलनपछि राजनीतिक सक्रियता थप बढाएकी थिइन्।
बोरा पछिल्लो समय मुख्यतः दुई मुद्दामा सक्रिय छिन्, प्रतियोगितात्मक परीक्षामा प्रश्नपत्र चुहावटको आरोप र निर्वाचन प्रक्रियामा पारदर्शिता तथा जवाफदेहिताको माग। सन् २०२६ को जुलाईमा परीक्षा प्रणालीमा सुधार र अनियमिततामाथि छानबिनको माग गर्दै उनले अन्य विद्यार्थी नेताहरूसँग नयाँदिल्लीको जन्तरमन्तरमा २३ दिन लामो भोक हडताल गरेकी थिइन्। उक्त आन्दोलनले परीक्षामा हुने कथित अनियमितता, विद्यार्थीको भविष्य र शिक्षा प्रणालीप्रति राज्यको जवाफदेहिताको विषयलाई सार्वजनिक बहसमा ल्याउनुका साथै शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानलाई राजीनामा दिन बाध्य पारेको थियो।
शिक्षासम्बन्धी आन्दोलनपछि उनी मुख्य निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको राजीनामा माग गर्दै भइरहेको प्रदर्शनमा पनि अग्रपङ्क्तिमा देखिएकी छन्। भारतमा मतदाता नामावलीको विशेष पुनरावलोकन प्रक्रियाका क्रममा १३ करोडभन्दा बढी नाम हटाइएको प्रदर्शनकारी तथा विपक्षी समूहको आरोप छ। उनीहरूले योग्य मतदाताको नाम हटाइएको हुन सक्ने भन्दै निर्वाचन प्रक्रियाको निष्पक्षता र पारदर्शितामाथि प्रश्न उठाएका छन्। यद्यपि, निर्वाचन आयोग र सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टीले प्रक्रियामा पक्षपात भएको आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन्। त्यसैले नाम हटाइएको सङ्ख्या, त्यसको आधार र प्रभावित मतदाताको वास्तविक अवस्थाबारे स्वतन्त्र पुष्टि महत्त्वपूर्ण छ।
प्रदर्शनका क्रममा पटकपटक प्रहरी नियन्त्रणमा परेकी बोरा सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना सन्देश र प्रदर्शनसम्बन्धी सूचनाका कारण पनि चर्चामा छिन्। “म हिरासतमा छु, आन्दोलन होइन” भन्ने उनको सन्देश आन्दोलनकारीमाझ चर्चित बनेको छ। प्रहरीको अवरोध र नियन्त्रणका बाबजुद सामाजिक सञ्जालमार्फत समर्थकसँग सम्पर्क कायम राख्ने तथा प्रदर्शनको सूचना फैलाउने उनको प्रयासले उनलाई युवा आन्दोलनसँग जोडिएको प्रमुख आवाजका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग गरेको छ।
बोराको राजनीतिक सक्रियतामा थिएटरको पृष्ठभूमि, विद्यार्थी संगठनमा नेतृत्व र सडक प्रदर्शनमा प्रत्यक्ष सहभागिताको संयोजन देखिन्छ। सडक नाटक र नागरिक अभियानबाट सुरु भएको उनको यात्रा अहिले शिक्षा प्रणालीको जवाफदेहिता र निर्वाचनको विश्वसनीयतासँग जोडिएका मुद्दासम्म पुगेको छ। उनका गतिविधिले भारतमा विद्यार्थी राजनीति केवल शैक्षिक मागमा सीमित नरही व्यापक लोकतान्त्रिक बहस र नागरिक अधिकारका प्रश्नसँग पनि जोडिन सक्ने देखाउँछन्।
यद्यपि, बोराको नेतृत्वमा भइरहेको आन्दोलनको प्रभाव प्रदर्शनको आकार वा सामाजिक सञ्जालमा प्राप्त चर्चाले मात्र निर्धारण गर्नेछैन। मतदाता नामावलीसम्बन्धी आरोपको निष्पक्ष छानबिन, परीक्षा प्रणालीमा सुधारका ठोस कदम र सरकार तथा सम्बन्धित निकायको प्रतिक्रियाले आन्दोलनको आगामी दिशा तय गर्नेछन्। अहिलेका लागि नेहा बोरा भारतमा निर्वाचन सुधार र विद्यार्थी अधिकारको मागलाई सडकमा उठाइरहेकी नयाँ पुस्ताकी चर्चित विद्यार्थी नेतृका रूपमा देखिएकी छन्।
