लन्डन। रुसले युक्रेनलाई सैन्य सहयोग र रुसी भूमिभित्र हुने लामो दूरीका आक्रमणमा बेलायतको कथित संलग्नतामाथि कडा चेतावनी दिइरहेका बेला बेलायती प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नहमले युक्रेनप्रतिको आफ्नो सरकारको समर्थन अझै अडिग रहेको बताएका छन्। रुस–युक्रेन युद्धको चौथो वर्षतर्फ अघि बढ्दै गर्दा बेलायतले युक्रेनलाई सैन्य उपकरण, ड्रोन, हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली र लामो दूरीका क्षेप्यास्त्रसम्बन्धी प्रविधिमा सहयोग बढाइरहेको छ। बर्नहमले यसै सन्दर्भमा बेलायत “शतप्रतिशत” युक्रेनको पक्षमा रहेको बताएका हुन्।
बर्नहमको पछिल्लो धारणा मस्कोबाट आएको प्रत्यक्ष चेतावनीपछि सार्वजनिक भएको हो। अगस्ट १८ मा लन्डनस्थित रुसी दूतावासले बेलायतले युक्रेनलाई रुसी भूमिभित्र गहिरो प्रहार गर्न सक्षम ड्रोन सञ्चालनमा सहयोग गरेर युद्धलाई जानाजानी थप चर्काइरहेको आरोप लगाएको थियो। दूतावासले बेलायतलाई रुसविरुद्धका आक्रमणमा “सहअपराधी” को भूमिकामा उभिएको भन्दै बेलायती संलग्नता बढ्दै जाँदा उसले “झन् ठूलो मूल्य” चुकाउनुपर्ने चेतावनी दिएको थियो।
मस्कोको चेतावनीका बाबजुद बेलायतले युक्रेनका लागि सैन्य सहायता रोकेको छैन। बेलायती सरकारले यसअघि नै ७५२ मिलियन पाउन्ड बराबरको नयाँ सैन्य सहायता प्याकेज घोषणा गरेको थियो, जसअन्तर्गत सन् २०२६ को अन्त्यसम्म युक्रेनलाई १ लाख ५० हजार ड्रोन, ३५० भन्दा बढी हवाई प्रतिरक्षा क्षेप्यास्त्र तथा राडार उपलब्ध गराउने योजना छ। बेलायती रक्षा मन्त्रालयका अनुसार यो सहायता ‘एक्स्ट्राअर्डिनरी रेभेन्यु एक्सेलेरेसन’ अर्थात् ‘इआरए’ ऋणमार्फत वित्त पोषित छ, जसलाई स्थिर पारिएका रुसी सार्वभौम सम्पत्तिबाट प्राप्त आम्दानीले समर्थन गरेको छ।
यो प्याकेजमा युक्रेनी उत्पादनका ड्रोन तथा हवाई प्रतिरक्षा क्षमताको विस्तारलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ। बेलायतले आफूले उपलब्ध गराउने १ लाख ५० हजार ड्रोनलाई युक्रेनको रक्षा आवश्यकताअनुसार प्रयोग गर्ने र थप ३५० भन्दा बढी हवाई प्रतिरक्षा मिसाइल तथा ग्राउन्ड–बेस्ड राडार प्रणाली उपलब्ध गराउने जनाएको छ। बेलायती संसदमा समेत सरकारले रुसी स्थिर सम्पत्तिबाट आउने आम्दानी उपयोग गरेर युक्रेनको रक्षा क्षमता बलियो बनाउने नीति स्पष्ट गरेको छ।
बेलायत र युक्रेनबीचको रक्षा सहकार्य ड्रोन आपूर्तिमा मात्र सीमित छैन। गत जुलाईमा बर्नहम र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीबीच भएको वार्ताका क्रममा बेलायतले ‘स्टोन क्लोक’ नामको विद्युतीय युद्ध प्रणालीसम्बन्धी प्रविधि युक्रेनलाई उपलब्ध गराउने तथा स्थानीय उत्पादनका लागि इजाजत दिने घोषणा गरेको थियो। ‘स्टोन क्लोक’ ड्रोन युद्धमा प्रयोग हुने विद्युतीय युद्ध क्षमतासँग सम्बन्धित प्रणाली हो, जसलाई युक्रेनी रक्षा बलले रुसी इलेक्ट्रोनिक तथा ड्रोन प्रतिरोधी क्षमताविरुद्धको अभियानमा उपयोग गर्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको छ। जर्मन प्रसारक डीडब्ल्यूका अनुसार बेलायतले यस प्रणालीको उत्पादनका लागि युक्रेनलाई लाइसेन्ससमेत हस्तान्तरण गरेको छ।
युक्रेनलाई घरेलु रूपमा लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र उत्पादन गर्न सक्षम बनाउने दिशामा पनि बेलायतले ठूलो कदम चालिरहेको छ। अगस्ट २४ मा युक्रेनको स्वतन्त्रता दिवसका अवसरमा प्रधानमन्त्री बर्नहम किभ पुगेका छन्। बेलायती प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले जनाएअनुसार बर्नहमको भ्रमणका क्रममा युरोपेली क्षेप्यास्त्र निर्माता कम्पनी एमबीडीएलाई बेलायतमा विकसित स्काल्प क्षेप्यास्त्रमा प्रयोग भएका केही बेलायती कम्पोनेन्टसम्बन्धी वर्गीकृत सूचना सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइएको छ। यसको उद्देश्य युक्रेनभित्रै क्षेप्यास्त्रको स्थानीय एसेम्बली लाइन स्थापना गर्न सहयोग गर्नु हो। बेलायतले फ्रान्ससँग मिलेर युक्रेनको दीर्घकालीन क्षेप्यास्त्र उत्पादन क्षमतामा सहयोग गर्ने योजना अघि सारेको छ।
बर्नहमले युक्रेनको सुरक्षा बेलायतकै सुरक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएको तर्क गर्दै आफ्नो सरकारले पूर्ववर्ती सरकारहरूले अघि बढाएको नीतिलाई निरन्तरता दिने बताएका छन्। बेलायती प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार सन् २०२२ मा रुसले पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेयता बेलायतले युक्रेनलाई सैन्य, आर्थिक तथा कूटनीतिक सहयोगसहित कुल करिब २५ अर्ब पाउन्डको समर्थन प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसमा करिब १६ अर्ब पाउन्ड सैन्य सहायता र ५.६ अर्ब पाउन्ड गैरसैन्य सहयोग समावेश छ।
यही पृष्ठभूमिमा आज किभमा ‘कोएलिसन अफ द विलिङ’ को उच्चस्तरीय बैठक हुँदैछ। बेलायती प्रधानमन्त्री बर्नहम, फ्रान्सेली राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रों र जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले बैठकको सहअध्यक्षता गर्नेछन्। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्की पनि बैठकमा सहभागी हुनेछन्। बैठकमा युक्रेनको दीर्घकालीन सुरक्षा प्रत्याभूति, थप सैन्य सहयोग, रुसमाथि आर्थिक तथा राजनीतिक दबाब र सम्भावित शान्ति व्यवस्थाको तयारीबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। म्याक्रों भने भिडियोमार्फत सहभागी हुनेछन्।
यसैबीच युक्रेनले रुसी सैन्य, ऊर्जा तथा औद्योगिक संरचनामाथि लामो दूरीका ड्रोन प्रहार तीव्र पारिरहेको छ। बेलायती सहयोगले यी अभियानमा प्रयोग हुने ड्रोन, इलेक्ट्रोनिक युद्ध प्रणाली, राडार तथा हवाई प्रतिरक्षा क्षमतामा वृद्धि गरिरहेको छ। रुसले भने पश्चिमी मुलुकको सैन्य सहयोगले युद्धको दायरा विस्तार गर्दै गएको र बेलायत प्रत्यक्ष रूपमा द्वन्द्वमा गहिरिँदै गएको आरोप लगाउँदै आएको छ। बेलायतले भने आफ्ना सबै सहयोगलाई युक्रेनको आत्मरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुसारको समर्थनका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ।
रुस–बेलायत तनाव बढिरहेका बेला बर्नहमको किभ भ्रमणले बेलायतले युक्रेनप्रतिको आफ्नो रणनीतिक प्रतिबद्धता परिवर्तन नगरेको स्पष्ट सन्देश दिएको छ। ड्रोन, हवाई प्रतिरक्षा, इलेक्ट्रोनिक युद्ध प्रविधि र लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र उत्पादनमा सहकार्य विस्तार गर्दै बेलायतले युक्रेनलाई तत्कालीन युद्धक्षमता मात्र होइन, दीर्घकालीन रक्षा उत्पादन क्षमता विकास गर्न समेत सहयोग गर्न खोजेको देखिन्छ। तर यसको परिणामस्वरूप बेलायत र रुसबीचको राजनीतिक तथा सुरक्षा तनाव थप बढ्ने सम्भावना भने कायम छ।
