काठमाडौं । ‘नेपो बेबी’ र पहुँचका आधारमा हुने नियुक्तिबारे सामाजिक सञ्जालमा बहस भइरहेका बेला कलाकार तथा सञ्चारकर्मी अमनप्रताप अधिकारीकी छोरी अक्षता अधिकारी नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्रज्ञासभा सदस्यमा नियुक्त भएको विषय चर्चामा आएको छ। सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका टिप्पणीहरूले अक्षताको नियुक्तिलाई उनका पिता अमनप्रताप अधिकारीको राजनीतिक तथा सामाजिक भूमिकासँग जोडेर प्रश्न उठाएका छन्। यद्यपि, अक्षता अधिकारीको नियुक्ति कुन निर्णय वा प्रक्रियाबाट भएको हो भन्नेबारे सम्बन्धित सरकारी निकायबाट स्पष्ट आधिकारिक विवरण सार्वजनिक रूपमा भेटिन सकेको छैन।
अक्षता अधिकारी नेपाली संगीत क्षेत्रमा भने नयाँ नाम होइनन्। उनले नवाज अन्सारीसँग गाएको ‘झिलिमिली रातमा साथीभाइ साथमा’ गीत तिहारका चर्चित गीतमध्ये एक हो। कभर गीतमार्फत नयाँ पुस्तामा परिचित भएका कलाकारहरूको सूचीमा पनि अक्षताको नाम समावेश हुँदै आएको छ। यस आधारमा उनी संगीत क्षेत्रमा केही समयदेखि सक्रिय रहेको देखिन्छ।
तर पछिल्लो नियुक्तिले उनको सांगीतिक सक्रियताभन्दा बढी पारिवारिक पहुँच र राजनीतिक निकटताको बहसलाई सतहमा ल्याएको छ। सामाजिक सञ्जालमा केही प्रयोगकर्ताले ‘नेपो किड’ र ‘नेपो बेबी’को विरोध गर्नेहरूलाई लक्षित गर्दै अब अक्षता अधिकारीको नियुक्तिलाई कुन श्रेणीमा राख्ने भन्ने प्रश्न गरेका छन्। विशेषगरी, सार्वजनिक संस्थाको महत्वपूर्ण निकायमा नियुक्तिका लागि योग्यता, अनुभव र छनोट प्रक्रिया पारदर्शी हुनुपर्ने भन्दै सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न उठाइएको छ।
अक्षताको नियुक्तिलाई लिएर उठेको बहसको अर्को पाटो उनका पिता अमनप्रताप अधिकारीको पछिल्लो राजनीतिक–सामाजिक भूमिकासँग जोडिएको छ। गत वर्षको जेनजी आन्दोलनका क्रममा अधिकारी संसद् भवन परिसरमा पुगेका थिए। आन्दोलनका क्रममा संसद् भवनभित्र प्रवेश गरी आपत्तिजनक शब्द प्रयोग गरेको उनले स्वयं स्वीकार गरेका छन्। उनले भने संसद् भवन जलाएको आरोप अस्वीकार गर्दै आफूले आन्दोलनका क्रममा गोली प्रहारबाट विद्यार्थीको मृत्यु भएपछि उत्पन्न आक्रोशमा त्यस्तो अभिव्यक्ति दिएको बताएका थिए।
विवादित भिडियो सार्वजनिक भएपछि अधिकारीले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो भाषाप्रति माफीसमेत मागेका थिए। उनले आफूले प्रयोग गरेका शब्द सुन्दा असहज लाग्ने भएकाले क्षमा मागेको, तर आफूले ती शब्द तत्कालीन सरकार तथा नेताहरूप्रतिको आक्रोशमा बोलेको स्पष्टीकरण दिएका थिए। साथै संसद् भवन वा अन्य कुनै भवन जलाएको वा कसैमाथि हातपात गरेको प्रमाण भए आफू कानुनी कारबाही भोग्न तयार रहेको बताएका थिए।
यसै पृष्ठभूमिमा छोरी अक्षता अधिकारीको प्रज्ञासभा सदस्यमा भएको भनिएको नियुक्तिलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा ‘भदौ २४ को योगदान’ र अहिलेको नियुक्तिबीच सम्बन्ध खोज्ने प्रयास भइरहेको छ। कतिपय टिप्पणीमा नियुक्ति योग्यता र प्रतिस्पर्धाका आधारमा भएको हो कि राजनीतिक तथा पारिवारिक पहुँचका आधारमा भन्ने प्रश्न उठाइएको छ। तर हालसम्म उपलब्ध सार्वजनिक स्रोतले अक्षताको नियुक्ति अमनप्रताप अधिकारीको प्रभाव वा आन्दोलनका क्रममा उनको भूमिकाका कारण भएको भन्ने दाबीलाई प्रमाणित गर्दैन। त्यसैले यस्तो आरोपलाई तथ्यका रूपमा नभई सामाजिक सञ्जालमा उठेको प्रश्नका रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ।
नेपाल संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्रज्ञासभा प्रतिष्ठानको नीति, कार्यक्रम र प्राज्ञिक गतिविधिसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण संरचना हो। त्यसकारण यसमा हुने नियुक्तिले स्वाभाविक रूपमा योग्यता, अनुभव, प्रतिनिधित्व र छनोट प्रक्रियाबारे सार्वजनिक चासो उत्पन्न गर्छ। अक्षताको सांगीतिक पृष्ठभूमि र यसअघि सार्वजनिक रूपमा देखिएको उनको कलाकारिता नियुक्तिका लागि आधार बनेको हो वा अन्य कुनै मापदण्ड प्रयोग गरिएको हो भन्ने विषयमा प्रतिष्ठान वा सम्बन्धित मन्त्रालयले स्पष्ट पार्नुपर्ने देखिन्छ।
यो विवादलाई ‘नेपो बेबी’को व्यापक बहससँग पनि जोडिएको छ। नेपालमा कलाकार, सञ्चारकर्मी तथा सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय परिवारका सदस्यले अवसर पाउँदा उनीहरूको पारिवारिक पृष्ठभूमि र व्यक्तिगत योग्यता कति निर्णायक हुन्छ भन्ने बहस नयाँ होइन। सामाजिक सञ्जालको विस्तारसँगै यस्तो नियुक्ति तथा अवसरप्रति सार्वजनिक निगरानी पनि बढेको छ। विशेषगरी नयाँ पुस्ताले सार्वजनिक पद तथा संस्थागत अवसरमा पारदर्शी प्रक्रिया, खुला प्रतिस्पर्धा र स्पष्ट मापदण्डको माग गर्दै आएको छ।
अमनप्रताप अधिकारी स्वयं लामो समयदेखि मनोरञ्जन तथा सञ्चार क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्ति हुन्। उनले ‘हिमालय रोडिज’, ‘को बन्छ करोडपति’को नेपाली संस्करण तथा ‘कृपा अनप्लग्ड’जस्ता कार्यक्रम निर्माणमा काम गरेको विवरण सार्वजनिक स्रोतमा भेटिन्छ। उनी ‘द पोएट आइडल’का निर्देशकसमेत रहेका छन्।
प्रज्ञासभा सदस्यजस्तो सार्वजनिक जिम्मेवारीमा नियुक्ति भने कलाकारको रूपमा रहेको लोकप्रियता मात्रले पर्याप्त हुन्छ कि थप प्राज्ञिक, सांस्कृतिक वा संस्थागत योग्यता पनि आवश्यक हुन्छ भन्ने मुख्य प्रश्न हो। यही कारण नियुक्तिको आधिकारिक निर्णय, छनोटका आधार र अक्षताको सम्बन्धित योग्यता सार्वजनिक भएमा अहिले उठिरहेको विवाद धेरै हदसम्म स्पष्ट हुन सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा उठेका प्रश्नको जवाफ आरोप–प्रत्यारोपबाट भन्दा नियुक्तिको आधार, निर्णय प्रक्रिया र सम्बन्धित व्यक्तिको योग्यता सार्वजनिक गरेर दिनु नै पारदर्शिताको दृष्टिले उपयुक्त देखिन्छ।
