युक्रेनमा रुसी ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण रोक्न प्रयोग हुँदै आएको अमेरिकी स्याटेलाइट प्रविधि स्टारसिल्डको सेवामा गरिएको भनिएको सीमितताले अमेरिका, युक्रेन र प्रविधि क्षेत्रबीच नयाँ विवाद सिर्जना गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, स्पेसएक्सका प्रमुख एलन मस्क र अमेरिकी युद्धमन्त्री पिट हेगसेथको नाम यस घटनासँग जोडिएको छ। विभिन्न सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित रिपोर्टअनुसार, युक्रेनमा प्रयोग भइरहेका केही सैन्य प्रयोजनका स्याटेलाइट टर्मिनलको गति सीमित गर्ने निर्णय अमेरिकी प्रशासनबाट आएको हुन सक्ने आरोप छ। तर, उक्त निर्णय कसले र कुन उद्देश्यले गरेको थियो भन्नेबारे सार्वजनिक विवरणमा विवाद छ।
स्टारसिल्ड अमेरिकी सेनाका लागि विकसित स्याटेलाइट सञ्चार प्रणाली हो, जुन स्पेसएक्सको प्रविधिमा आधारित छ। युक्रेनको युद्धभूमिमा स्याटेलाइट सञ्चारले सैन्य एकाइहरूबीच समन्वय, निगरानी र मानवरहित हवाई उपकरण सञ्चालनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। त्यसैले यसको सेवामा अवरोध वा गति सीमित हुँदा युद्धभूमिमा प्रयोग भइरहेका केही प्रणालीको कार्यक्षमतामा असर पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
मस्कको भूमिका र ह्वाइट हाउसको निर्णयमाथि प्रश्न
समाचार संस्था रोयटर्सले अक्टोबर १६ मा प्रकाशित रिपोर्टमा अमेरिकी तथा पश्चिमी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै युक्रेनमा प्रयोग भइरहेको स्टारसिल्ड सेवाको गति सीमित गर्ने निर्देशन ह्वाइट हाउसबाट आएको जनाएको छ। तर, निर्देशन कसले दिएको थियो र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने निर्णयमा कसको प्रत्यक्ष भूमिका थियो भन्ने विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।
स्पेसएक्सका प्रमुख एलन मस्कले भने स्टारसिल्ड अमेरिकी सरकारको स्वामित्व र नियन्त्रणमा रहेको प्रणाली भएकाले यसको गति तथा प्रयोगसम्बन्धी सीमा अमेरिकी सेनाले र अन्ततः राष्ट्रपतिले निर्धारण गर्ने बताएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफू वा मस्क यस घटनाका लागि जिम्मेवार नरहेको बताएका छन्। यसरी ह्वाइट हाउसबाट निर्देशन आएको भन्ने रिपोर्ट र अमेरिकी नेतृत्वको सार्वजनिक खण्डनबीच विवाद कायम छ।
युक्रेनी ड्रोनको सञ्चालनमा असर
युक्रेनी अधिकारीहरूका अनुसार, तीव्र गतिमा चल्ने ड्रोनमा जडान गरिएका स्याटेलाइट टर्मिनलको गति सीमित हुँदा रुसी आक्रमणकारी ड्रोनलाई रोक्न प्रयोग गरिने इन्टरसेप्टर ड्रोनको सञ्चालन प्रभावित भएको छ। रिपोर्टअनुसार, प्रतिघण्टा करिब १६१ किलोमिटरभन्दा बढी गतिमा चल्ने टर्मिनलको सञ्चारमा प्रतिबन्ध लागेपछि युक्रेनले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षामा समस्या भोगेको थियो। युक्रेनी अधिकारीहरूले सेवा पुनःस्थापनाका लागि स्पेसएक्स र अमेरिकी सरकारसँग छलफल गरिरहेका छन्।
युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले पनि सेवा पूर्ण रूपमा सामान्य नभएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार, स्टारलिंक र स्टारसिल्डमा कायम सीमितताले ड्रोन सञ्चालन, सैन्य सञ्चार र अग्रपङ्क्तिमा रहेका सैनिकलाई सहयोग पुर्याउने काममा असर पारिरहेको छ। तर अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले युक्रेनी पक्षका दाबीमाथि प्रश्न उठाएका छन्।
युद्धभूमिभन्दा परको प्रभाव
यो विवाद युक्रेनको सैन्य सञ्चार प्रणालीमा आएको प्राविधिक समस्यामा मात्र सीमित छैन। युद्धका बेला कुनै निजी कम्पनीको प्रविधि वा विदेशी सरकारको नियन्त्रणमा रहेको सञ्चार प्रणालीमा निर्भर रहँदा देशको सैन्य क्षमतामाथि कस्तो प्रभाव पर्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि यसले उठाएको छ। युरोपेली मुलुकहरूले युक्रेनलाई वैकल्पिक स्याटेलाइट सञ्चार र गुप्तचर क्षमतामा सहयोग गर्न सक्ने सम्भावनाबारे चर्चा भइरहे पनि तत्कालै स्टारलिंकको पूर्ण विकल्प उपलब्ध गराउन कठिन रहेको रोयटर्सले जनाएको छ।
अहिलेसम्म उपलब्ध विवरणले सेवा सीमित गरिएको घटना र त्यसको सैन्य प्रभावबारे प्रश्न उठाए पनि ट्रम्प, मस्क वा हेगसेथमध्ये कसैले व्यक्तिगत रूपमा उक्त निर्णय गराएको प्रमाण सार्वजनिक रूपमा स्थापित भएको छैन। त्यसैले यसलाई युक्रेनको सैन्य प्रविधिमा गरिएको कथित प्रतिबन्ध र त्यसको जिम्मेवारीबारे जारी विवादका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
