पटना । भारतको बिहारस्थित बाँकीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्रमा भएको उपनिर्वाचनमा जन सुराज पार्टीका संस्थापक प्रशान्त किशोर ऐतिहासिक जित निकाल्दै विधायक निर्वाचित भएका छन्। लामो समयसम्म अरू राजनीतिक दल र नेताका चुनावी अभियानको रणनीति बनाएका किशोरले आफ्नो पहिलो प्रत्यक्ष चुनावमै भारतीय जनता पार्टीको तीन दशक पुरानो गढ भत्काएका हुन्।
भारतको निर्वाचन आयोगका अनुसार ३२ चरणको मतगणना सकिँदा किशोरले ६४ हजार १५१ मत प्राप्त गरेका छन्। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी भाजपाका नीरज कुमार सिन्हाले ४४ हजार ८२७ मत पाए। किशोर १९ हजार ३२४ मतान्तरले विजयी भएका हुन्। राष्ट्रिय जनता दलकी रेखा कुमारी अर्थात् रेखा गुप्ता १४ हजार २७३ मतसहित तेस्रो स्थानमा रहिन्। किशोरले कुल सदर मतको ४९.२३ प्रतिशत, सिन्हाले ३४.४० प्रतिशत र कुमारीले १०.९५ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका छन्।
यो जित किशोरको व्यक्तिगत चुनावी यात्राको सफल सुरुआत मात्र नभएर जन सुराज पार्टीका लागि पनि पहिलो विधायिकी उपलब्धि हो। सन् २०२५ को बिहार विधानसभा निर्वाचनमा २३८ सिटमा प्रतिस्पर्धा गरे पनि उक्त पार्टीले कुनै सिट जित्न सकेको थिएन। त्यतिबेला किशोर स्वयं उम्मेदवार बनेका थिएनन्। एक वर्षपछि राजधानी पटनाको महत्त्वपूर्ण निर्वाचन क्षेत्रबाट पार्टीको खाता खोल्न सफल भएपछि बिहारको राजनीतिमा जन सुराजको सम्भावित भूमिकाबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ।
बाँकीपुर, जसलाई पहिले पटना पश्चिम निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा चिनिन्थ्यो, सन् १९९५ यता भाजपाले नहारेको क्षेत्र थियो। भाजपाका राष्ट्रिय अध्यक्ष नितिन नवीन यस क्षेत्रबाट लगातार निर्वाचित हुँदै आएका थिए। उनी राज्यसभामा निर्वाचित भएपछि विधानसभा सदस्यबाट राजीनामा दिएका कारण यहाँ उपनिर्वाचन भएको हो। जुलाई ३० मा मतदान भएको निर्वाचनको परिणाम अगस्ट ३ मा घोषणा गरिएको हो। यो विजयसँगै भाजपाको करिब तीन दशक लामो पकड अन्त्य भएको छ।
निर्वाचनअघि नै उम्मेदवार छनोटका कारण भाजपा केही असहज अवस्थामा परेको थियो। पार्टीका प्रारम्भिक उम्मेदवार अभिषेक कुमार सिन्हाले मनोनयन दर्ता गरेको भोलिपल्ट पारिवारिक कारण देखाउँदै उम्मेदवारी फिर्ता लिएका थिए। त्यसपछि भाजपाले संगठनमा लामो समयदेखि सक्रिय तर आममतदातामाझ तुलनात्मक रूपमा कम परिचित नीरज कुमार सिन्हालाई मैदानमा उतारेको थियो। अन्तिम समयमा भएको उम्मेदवार परिवर्तनले भाजपाको चुनावी तयारी र सन्देश प्रवाहमा प्रभाव पारेको हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
यस उपनिर्वाचनमा मतदाता सहभागिता भने न्यून रह्यो। निर्वाचन आयोगलाई उद्धृत गर्दै पीटीआईले जनाएअनुसार करिब ३ लाख ८० हजार मतदाता रहेको क्षेत्रमा ३४.२४ प्रतिशत मतदान भएको थियो। यो सन् २०२५ को विधानसभा निर्वाचनमा भएको ४१.४५ प्रतिशत मतदानभन्दा सात प्रतिशत बिन्दुभन्दा बढीले कम हो। पटनाका प्रमुख विश्वविद्यालय, कलेज तथा प्रतियोगी परीक्षाका तयारी केन्द्रहरू रहेको बाँकीपुरमा युवा र विद्यार्थी मतदाता निर्णायक समूह मानिन्छन्। रोजगारीको अभाव, प्रतियोगी परीक्षामा देखिएका अनियमितता, शिक्षा प्रणालीप्रतिको असन्तुष्टि र युवाको पलायन यसपटक चुनावी बहसका प्रमुख विषय बने।
देशव्यापी विद्यार्थी आन्दोलनको पृष्ठभूमिमा जेन–जी मतदाताको असन्तुष्टिले किशोरको पक्षमा वातावरण बनाउन सहयोग गरेको हुन सक्ने राजनीतिक विश्लेषकहरूको आकलन छ। यद्यपि न्यून मतदान भएको एउटै उपनिर्वाचनको परिणामलाई समग्र बिहारको जनमत परिवर्तनका रूपमा तत्काल व्याख्या गर्न भने सावधानी आवश्यक देखिन्छ। किशोरले परम्परागत जातीय समीकरणभन्दा शिक्षा, स्थानीय रोजगारी, सुशासन र युवा पलायन नियन्त्रणलाई आफ्नो चुनावी अभियानको केन्द्रमा राखेका थिए। करिब ३० दिनको सघन प्रचारपछि आएको परिणामलाई उनले “३० वर्ष पुरानो किल्ला ३० दिनमा ढलेको” प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनले बाँकीपुरका मतदाताले आफूमाथि राखेको विश्वासअनुसार काम गर्ने र आगामी दुई–तीन महिनामै क्षेत्रमा देखिने गरी सुधार सुरु गर्ने बताएका छन्।
बाँकीपुरको परिणामले एकातर्फ सन् २०२५ को निराशाजनक प्रदर्शनपछि जन सुराजलाई बिहारको विधायिकी राजनीतिमा प्रवेश गराएको छ भने अर्कोतर्फ आफ्नै राष्ट्रिय अध्यक्षले प्रतिनिधित्व गरेको सुरक्षित क्षेत्रमा पराजित भाजपालाई संगठन र उम्मेदवार छनोटबारे समीक्षा गर्न बाध्य बनाएको छ। राजनीतिक रणनीतिकारका रूपमा अरूलाई जिताउँदै आएका प्रशान्त किशोर अब स्वयं निर्वाचित जनप्रतिनिधि बनेका छन्। आगामी दिनमा उनको रणनीतिक छवि शासन र जनप्रतिनिधिको भूमिकामा कति प्रभावकारी रूपमा रूपान्तरण हुन्छ भन्ने विषय बिहारको राजनीतिमा विशेष चासोका साथ हेरिनेछ।