प्रारम्भिक परीक्षणमा अत्यावश्यक सवारीलाई मात्र अनुमति, पूर्ण सञ्चालनपछि विद्युतीय प्रणालीबाट शुल्क संकलन गरिने
काठमाडौं- नेपालको पहिलो आधुनिक सडक सुरुङमार्गका रूपमा निर्माण गरिएको नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्ग सोमबार औपचारिक रूपमा उद्घाटन भएको छ। भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री सुनिल लम्सालले नेपालका लागि जापानी राजदूत मायदा तोरु र जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग—जाइकाका अध्यक्ष डा. तनाका अकिहिकोको उपस्थितिमा सुरुङमार्ग उद्घाटन गरेका हुन्। यो आयोजना सञ्चालनमा आएसँगै नेपाल आधुनिक सडक सुरुङ पूर्वाधारको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ।
उद्घाटन गरिए पनि सुरुङमार्ग तत्काल सबै प्रकारका सवारीसाधनका लागि खुला गरिएको छैन। प्रारम्भिक परीक्षण अवधिमा एम्बुलेन्स, दमकल, सुरक्षा निकाय तथा अन्य अत्यावश्यक सेवाका सवारीलाई मात्र प्रवेश दिइनेछ। सुरुङभित्र जडान गरिएका सुरक्षा उपकरण, ट्राफिक व्यवस्थापन, उद्धार प्रणाली, प्रकाश, भेन्टिलेसन र सञ्चार प्रणालीको प्रभावकारिता परीक्षण गरेपछि सार्वजनिक तथा निजी चारपाङ्ग्रे सवारीलाई क्रमशः प्रवेश दिने तयारी गरिएको छ।
आयोजनाले सुरुवाती केही दिनदेखि करिब तीन महिनासम्मको अवधिलाई परीक्षण सञ्चालनका रूपमा लिएको छ। यस अवधिमा सुरुमा सीमित सवारीलाई एकतर्फी रूपमा सञ्चालन गराई चालक तथा प्राविधिक जनशक्तिलाई नयाँ प्रणालीसँग अभ्यस्त बनाइनेछ। परीक्षण सफल भएपछि दुईतर्फी नियमित आवागमन खुला गरिने बताइएको छ।
काठमाडौंको चन्द्रागिरि नगरपालिकाअन्तर्गत टुटीपाखा-दहचोकलाई धादिङको सिस्नेखोलासँग जोड्ने मुख्य सुरुङ करिब २.६८ किलोमिटर लामो छ। यसको समानान्तर रूपमा आपत्कालीन उद्धारका लागि छुट्टै सुरुङसमेत निर्माण गरिएको छ। मुख्य सुरुङ र आपत्कालीन सुरुङलाई विभिन्न स्थानमा क्रस प्यासेजमार्फत जोडिएको छ। दुर्घटना, आगलागी वा सवारीसाधन बिग्रिएको अवस्थामा यात्रुलाई ती मार्ग प्रयोग गरी सुरक्षित स्थानमा निकाल्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।
सुरुङभित्र सीसीटीभी निगरानी, आगो नियन्त्रण प्रणाली, आपत्कालीन सञ्चार, भेन्टिलेसन, प्रकाश, अक्सिजनको अवस्था मापन र उद्धारसम्बन्धी उपकरण जडान गरिएका छन्। चौबीसै घण्टा निगरानी र सञ्चालनका लागि आवश्यक प्राविधिक तथा सुरक्षाकर्मी परिचालन गर्ने तयारीसमेत गरिएको छ।
सुरुङ सञ्चालनमा आएपछि नागढुंगाको उकालो, घुमाउरो सडक र लामो ट्राफिक जाम छलेर काठमाडौं प्रवेश तथा बाहिरिने यात्रा सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। हालको पुरानो सडकमा जामका कारण एक घण्टासम्म लाग्न सक्ने दूरी सुरुङ प्रयोग गर्दा केही मिनेटमै पार गर्न सकिने आयोजनाको दाबी छ। यसबाट यात्राको समयसँगै इन्धन खपत र सवारी सञ्चालन खर्चसमेत घट्ने अनुमान गरिएको छ।
आयोजनाअन्तर्गत बलम्बु क्षेत्रमा फ्लाइओभर र सुरुङसम्म पुग्ने छुट्टै पहुँचमार्ग पनि निर्माण गरिएको छ। सुरुङ सञ्चालनमा आए पनि पुरानो नागढुंगा सडक भने बन्द हुने छैन। सुरुङ प्रवेशमा रोक लगाइएका सवारीसाधन तथा सामग्री बोकेका गाडीले पुरानै राजमार्ग प्रयोग गर्नुपर्नेछ।
सुरक्षाका कारण पैदलयात्री, साइकल, मोटरसाइकल, स्कुटर, तीनपाङ्ग्रे तथा गैरमोटरचालित सवारीलाई सुरुङ प्रवेशमा स्थायी रोक लगाइएको छ। पेट्रोल, डिजेल, मट्टितेल, ग्यास, विस्फोटक पदार्थ र अत्यधिक प्रज्वलनशील सामग्री बोकेका सवारीसाधनले पनि सुरुङ प्रयोग गर्न पाउने छैनन्। तोकिएको आकार र भारभन्दा ठूला सवारी, सुरक्षाकर्मीबाहेक हतियार बोकेका गाडी तथा दुर्गन्धित वा स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पार्ने सामग्री ढुवानी गर्ने सवारीलाई समेत प्रवेश निषेध गरिएको छ।
सुरुङभित्र सवारीको अधिकतम गति प्रतिघण्टा ४० किलोमिटर कायम गर्ने तयारी गरिएको छ। लेन परिवर्तन, अनावश्यक रूपमा सवारी रोक्ने, ओभरटेक गर्ने तथा सुरक्षा नियम उल्लङ्घन गर्ने चालकलाई कारबाही गरिने व्यवस्था लागू गरिनेछ।
पूर्ण व्यावसायिक सञ्चालनपछि सुरुङ प्रयोग गर्ने सवारीबाट शुल्क उठाइनेछ। प्रस्तावित दरअनुसार काठमाडौं प्रवेश गर्ने कार, जिप, भ्यान र अन्य हलुका सवारीले ६५ रुपैयाँ तथा बाहिरिने सवारीले ६० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ। मिनीबस, साना ट्रक र मिनीटिपरका लागि प्रवेशतर्फ ११५ रुपैयाँ र बाहिरिने क्रममा ८० रुपैयाँ शुल्क प्रस्ताव गरिएको छ।
यसैगरी बस तथा सामान्य ट्रकले काठमाडौं प्रवेश गर्दा २६० रुपैयाँ र बाहिरिँदा २०० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ। बहुएक्सल ट्रक, लहरी तथा भारी उपकरण बोकेका ठूला सवारीका लागि प्रवेशतर्फ ६०० रुपैयाँ र बाहिरिने क्रममा २५० रुपैयाँ शुल्क निर्धारण गरिएको छ।
टोल भुक्तानीलाई छिटो र व्यवस्थित बनाउन रेडियो फ्रिक्वेन्सी आइडेन्टिफिकेसनमा आधारित ‘एन-ट्याग’ प्रणाली लागू गर्ने तयारी छ। सवारीको अगाडिको सिसामा टाँसिने विद्युतीय स्टिकरलाई टोल गेटमा जडित उपकरणले स्वचालित रूपमा पढ्नेछ। त्यसपछि ट्यागमा रहेको रकमबाट शुल्क कट्टा भई अवरोधक खुल्ने व्यवस्था हुनेछ।
कुमारी बैंक, नबिल बैंक, ग्लोबल आईएमई बैंक, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक र सानिमा बैंकका तोकिएका शाखाबाट सवारीको दर्ता प्रमाणपत्र प्रस्तुत गरी एन-ट्याग लिन सकिने व्यवस्था मिलाइएको छ। ती ट्याग एक हजार, दुई हजार र पाँच हजार रुपैयाँ बराबरको रकमसहित उपलब्ध गराइने बताइएको छ। एन-ट्याग नभएका सवारीका लागि प्रारम्भिक चरणमा नगद वा क्यूआर कोडमार्फत भुक्तानीको विकल्प राखिनेछ।
विदेशी नम्बर प्लेट भएका सवारीसाधनका लागि तत्काल विद्युतीय ट्याग प्रणाली लागू नहुने भएकाले तोकिएका लेनबाट नगद शुल्क बुझाउनुपर्ने व्यवस्था गर्न लागिएको छ। त्यस्ता सवारीका चालकले भन्सार अनुमति र सवारी दर्तासम्बन्धी कागजात देखाउनुपर्नेछ।
जापानी कम्पनी हाजमा एन्डो कर्पोरेसनले निर्माण गरेको सुरुङ आयोजनामा जापानको सहुलियतपूर्ण ऋण र नेपाल सरकारको लगानी रहेको छ। निर्माण, मुआब्जा, पहुँचमार्ग, फ्लाइओभर, सुरक्षा उपकरण तथा मूल्य समायोजनसहित आयोजनाको कुल लागत करिब २५ देखि २९ अर्ब रुपैयाँको हाराहारीमा पुगेको अनुमान गरिएको छ।
निर्धारित समयभन्दा ढिलो सम्पन्न भएको आयोजनाको निर्माणमा कोरोना महामारी, जग्गा अधिग्रहण, स्थानीय अवरोध, डिजाइन परिवर्तन, मूल्यवृद्धि र प्राविधिक जटिलताले असर पारेको थियो। निर्माण सुरु भएको करिब सात वर्षपछि सुरुङ औपचारिक रूपमा उद्घाटन गरिएको हो।
उद्घाटनकै दिन आयोजना प्रभावित स्थानीय बासिन्दाले आफ्ना माग पूरा नभएको भन्दै विरोध प्रदर्शनसमेत गरेका छन्। नागढुंगा सुरुङमार्ग पीडित संघर्ष समितिमा आबद्ध स्थानीयले प्रभावित परिवारलाई रोजगारी दिनुपर्ने, पैदल यात्रुका लागि आकाशेपुल निर्माण गर्नुपर्ने, ट्राफिक लाइट र जेब्रा क्रसिङ राख्नुपर्ने तथा स्थानीय सडकपेटी फराकिलो बनाउनुपर्ने माग गरेका छन्।
उनीहरूले बलम्बु क्षेत्रमा निर्माण गरिएको फ्लाइओभरको नाम ‘किसिपिडी फ्लाइओभर’ राख्नुपर्ने मागसमेत अघि सारेका छन्। लामो निर्माण अवधिका कारण स्थानीय व्यापार, आवतजावत र दैनिक जीवन प्रभावित भएको भन्दै त्यसको उचित सम्बोधन हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
नागढुंगा-सिस्नेखोला सुरुङमार्ग नेपालको सडक पूर्वाधार विकासमा ऐतिहासिक उपलब्धि मानिए पनि यसको सफलता सुरक्षित सञ्चालन, प्रभावकारी उद्धार प्रणाली, नियमित मर्मत, पारदर्शी शुल्क संकलन र प्रभावित समुदायका मागको उचित सम्बोधनमा निर्भर रहनेछ। परीक्षण सञ्चालनबाट प्राप्त अनुभवले भविष्यमा निर्माण हुने अन्य सडक सुरुङको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनका लागि समेत आधार तयार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
