बाजुरा। सुदूरपश्चिम प्रदेशको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बडीमालिका क्षेत्रमा नेपाल टेलिकमको टेलिफोन तथा फोरजी इन्टरनेट सेवा औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा आएको छ। समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २०० मिटर उचाइमा रहेको बडीमालिका मन्दिर क्षेत्र र आसपासमा अब मोबाइल फोन तथा तीव्र गतिको इन्टरनेट सेवा उपलब्ध हुने भएको हो। उच्च हिमाली भूगोल, सडक सञ्जालको अभाव र कठिन मौसमका बाबजुद नेपाल टेलिकमले टावर निर्माण सम्पन्न गरेपछि सोमबार दिउँसो सेवा सञ्चालनमा आएको हो।
नेपाल टेलिकमका अनुसार बडीमालिका मन्दिर क्षेत्रभन्दा केही माथि पर्ने लौरी विनायकमा करिब ४ हजार २३० मिटरको उचाइमा टेलिकमको टावर स्थापना गरिएको छ। सोमबार दिउँसो करिब १ बजे टावर जडानको काम सम्पन्न भएपछि फोरजी सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको हो। यससँगै लामो समयदेखि भरपर्दो सञ्चार सेवाबाट वञ्चित बडीमालिका क्षेत्र अब मोबाइल सम्पर्क र इन्टरनेटको पहुँचमा जोडिएको छ।
सेवाको भर्चुअल उद्घाटन सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिनाले गरेका हुन्। उद्घाटनका क्रममा उनले दुर्गम भूगोलमा रहेका नागरिकलाई सञ्चारको आधारभूत अधिकारबाट वञ्चित हुन नदिन सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए। उनले बडीमालिकामा सेवा विस्तारका लागि निरन्तर खटिएका नेपाल टेलिकमका कर्मचारी, उपकरण तथा निर्माण सामग्री ढुवानीमा सहयोग गर्ने नेपाली सेना र स्थानीय जनप्रतिनिधिलाई धन्यवादसमेत दिए।
बडीमालिकामा सञ्चार सेवा विस्तारको प्रक्रिया भने पछिल्लो एक महिनामा तीव्र रूपमा अघि बढाइएको थियो। मन्त्री तिमिल्सिनाले गत साउन ८ गते बडीमालिका क्षेत्रमा तत्काल टेलिफोन तथा इन्टरनेट सेवा पुर्याउन नेपाल टेलिकमलाई निर्देशन दिएका थिए। त्यसपछि टेलिकमले सम्भावित टावरस्थल, आवश्यक पूर्वाधार, उपकरण ढुवानी र प्राविधिक व्यवस्थापनबारे काम अघि बढाएको थियो। सडक सञ्जाल नपुगेको र अत्यन्त विकट भूगोलका कारण निर्माण सामग्री स्थलमार्गबाट लैजान सम्भव नभएपछि नेपाली सेनाको हेलिकप्टर प्रयोग गरिएको थियो।
नेपाल टेलिकमका लागि उपकरण बोकाएर मात्र बडीमालिका पुग्नु चुनौतीको अन्तिम चरण थिएन। करिब ४ हजार किलोग्राम उपकरण तथा निर्माण सामग्री हेलिकप्टरबाट क्षेत्रमा पुर्याएपछि त्यसलाई निर्माणस्थलसम्म लैजान स्थानीय तथा कामदारको सहयोग लिनुपरेको थियो। उच्च उचाइ, कठिन भौगोलिक अवस्था, मौसम र सीमित पूर्वाधारबीच प्राविधिक टोलीले टावर जडान तथा सेवा सञ्चालनको काम सम्पन्न गरेको हो।
बडीमालिकामा स्थायी बस्तीको संख्या कम भए पनि धार्मिक, पर्यटन तथा पदयात्राका दृष्टिले यो क्षेत्र निकै महत्वपूर्ण छ। हरेक वर्ष बडीमालिका मन्दिरमा दर्शन तथा पूजाका लागि नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट ठूलो संख्यामा तीर्थयात्री पुग्ने गर्छन्। धार्मिक मेलाका समयमा भक्तजनको संख्या अझ बढ्ने गर्दछ। यस वर्ष पनि जनैपूर्णिमाको अवसरमा हुने मुख्य धार्मिक कार्यक्रमको पूर्वसन्ध्यामा फोरजी सेवा सञ्चालनमा आएको हो।
नयाँ सञ्चार सुविधाले तीर्थयात्री र पर्यटकलाई मात्र नभई स्थानीय बासिन्दा, सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था, सुरक्षाकर्मी र उद्धारमा खटिने टोलीलाई समेत प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। मोबाइल सम्पर्क तथा इन्टरनेट उपलब्ध भएपछि आपत्कालीन अवस्थामा सूचना आदान–प्रदान गर्न, परिवारसँग सम्पर्क कायम गर्न, मौसम तथा यात्रासम्बन्धी जानकारी लिन र उद्धार कार्यमा समन्वय गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। बडीमालिका मन्दिरसँगै विभिन्न पाटन, पदमार्ग र त्रिवेणी क्षेत्र पुग्ने यात्रुका लागि पनि यो सेवा उपयोगी हुने नेपाल टेलिकमले जनाएको छ।
यसअघि बडीमालिकामा भरपर्दो टेलिफोन वा इन्टरनेट सेवा नहुँदा तीर्थयात्री तथा पर्यटकले ठूलो समस्या भोग्दै आएका थिए। विशेषगरी परिवारसँग सम्पर्क गर्न, आपत्कालीन सूचना पठाउन र यात्रा क्रममा आवश्यक डिजिटल सेवा प्रयोग गर्न कठिनाइ हुने गरेको थियो। नयाँ फोरजी सेवाले यस समस्यालाई धेरै हदसम्म समाधान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। बडीमालिका नगरपालिकाका प्रमुख अमरबहादुर खड्कासँग सञ्चारमन्त्री तिमिल्सिनाले टावरका लागि आवश्यक स्थान, पूर्वाधार र सडकको अवस्थाबारे समेत छलफल गरेका थिए।
बडीमालिकासँगै सरकारले अन्य उच्च हिमाली तथा दुर्गम क्षेत्रमा पनि दूरसञ्चार सेवा विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको छ। नेपाल टेलिकमले हाल करिब १ हजार ६ सय नयाँ मोबाइल टावर तथा सम्बन्धित साइट निर्माणको प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ। ग्रामीण क्षेत्रको सेवा विस्तार तथा गुणस्तर सुधारका लागि चालु आर्थिक वर्षमा नेपाल टेलिकमले मात्रै ६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानी गर्ने तयारी गरेको छ।
नेपाल टेलिकमले उच्च हिमाली क्षेत्रमा सेवा विस्तारको क्रमलाई बडीमालिकामा मात्र सीमित राखेको छैन। डोल्पाको ल्हान र दुनैमा करिब ३ हजार ९ सय मिटर उचाइमा फोरजी सञ्चालनमा आइसकेको छ भने ताप्लेजुङको ओलाङचुङगोलामा करिब ३ हजार ४ सय मिटर उचाइमा सेवा पुगेको छ। केही दिनअघि जुम्लाको हाट सिँजा क्षेत्रमा पनि नयाँ टावर स्थापना गरी फोरजी सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। अब सगरमाथा आधार शिविर क्षेत्रमा समेत फोरजी विस्तारका लागि प्राविधिक अध्ययन अघि बढाइएको छ।
सरकारले चालु आर्थिक वर्षलाई दूरसञ्चार क्षेत्रको रूपान्तरण र डिजिटल पहुँच विस्तारमा केन्द्रित गर्ने नीति अघि सारेको छ। दुर्गम, ग्रामीण तथा पर्यटकीय क्षेत्रसम्म गुणस्तरीय सञ्चार सेवा पुर्याउनु त्यसैको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। बडीमालिकामा फोरजी सेवा सञ्चालन हुनु यस नीतिको प्रत्यक्ष उदाहरणका रूपमा देखिएको छ।
उच्च हिमाली पर्यटन र धार्मिक यात्राको विस्तारसँगै सञ्चार पूर्वाधारको आवश्यकता पनि बढिरहेको अवस्थामा बडीमालिकामा फोरजी सेवा पुग्नु स्थानीय तथा पर्यटकका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ। अब चुनौती भनेको सेवा नियमित, भरपर्दो र दीगो बनाउनु हुनेछ। अत्यन्त कठिन भूगोलमा स्थापना गरिएको टावरको मर्मतसम्भार, विद्युत् तथा प्राविधिक व्यवस्थापनलाई निरन्तरता दिन सकिए बडीमालिकाको पर्यटन, सुरक्षा, उद्धार र स्थानीय आर्थिक गतिविधिमा सञ्चार पूर्वाधारले थप योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
