बेइजिङ । चीनको संकटग्रस्त घरजग्गा क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो कम्पनीमध्ये एक एभरग्रान्डका संस्थापक हुई का यानलाई शेन्जेनको अदालतले आजीवन कारावासको सजाय सुनाएको छ। कहिल्यै एसियाकै सबैभन्दा धनी व्यक्तिमध्ये एक रहेका ६७ वर्षीय हुईलाई ठूलो वित्तीय अपराधमा दोषी ठहर गर्दै अदालतले उनका सबै व्यक्तिगत सम्पत्ति जफत गर्ने तथा जीवनभर राजनीतिक अधिकारबाट वञ्चित गर्ने फैसला गरेको हो। यो फैसला एभरग्रान्डको पतनसँगै चीनको घरजग्गा क्षेत्रमा सुरु भएको गहिरो संकटको सबैभन्दा नाटकीय कानुनी परिणामका रूपमा हेरिएको छ।
अदालतका अनुसार हुईले २०१६ देखि २०२१ सम्म कम्पनीको वित्तीय विवरणमा व्यापक हेरफेर गर्न नेतृत्व गरेका थिए। कम्पनीले सम्पत्ति बढाएर देखाउने, आम्दानी फुलाउने, दायित्व लुकाउने, अवैध रूपमा सार्वजनिक निक्षेप संकलन गर्ने, कोषको दुरुपयोग गर्ने, धितोपत्रसम्बन्धी ठगी तथा घुसखोरीलगायतका अपराध गरेको अदालतको निष्कर्ष छ। हुईले आठवटा आरोपमा दोष स्वीकार गरेका थिए। अदालतले एभरग्रान्डलाई ८.८२ अर्ब युआन अर्थात् करिब १.३१ अर्ब अमेरिकी डलर तथा कम्पनीको मुख्य चिनियाँ इकाइ हेङ्दा रियल इस्टेटलाई ७ अर्ब युआन अर्थात् करिब १ अर्ब डलरभन्दा बढी जरिवाना गरेको छ।
अदालतको फैसलाअनुसार हुई र एभरग्रान्डसँग सम्बन्धित वित्तीय अपराधको मुख्य अवधि २०१६ देखि २०२१ सम्मको थियो। कम्पनीले ठूलो परिमाणमा वित्तीय विवरण फर्जी बनाएर आम्दानी र सम्पत्तिको वास्तविक अवस्थाभन्दा निकै बढी मूल्य देखाएको थियो। एभरग्रान्डले कृत्रिम रूपमा वित्तीय स्वास्थ्य राम्रो देखाउँदै ऋण उठाउने र नयाँ परियोजनामा रकम परिचालन गर्ने चक्र चलाएको अदालतले जनाएको छ। कम्पनीले वित्तीय संस्थामाथि प्रभाव प्रयोग गरी ऋण तथा बीमा कोषसमेत समूहको हितमा अवैध रूपमा प्रयोग गरेको आरोपमा दोषी ठहर गरिएको छ।
एभरग्रान्डको संकटको गहिराइ बुझ्न कम्पनीको ऋणमा आधारित विस्तारको मोडल हेर्नुपर्ने हुन्छ। २०२० मा चिनियाँ सरकारले अत्यधिक ऋणमा निर्भर विकासकर्तालाई नियन्त्रण गर्न ‘थ्री रेड लाइन्स’ नामक वित्तीय सीमा लागू गरेपछि अत्यधिक ऋणी कम्पनीहरूको नयाँ कर्जा प्राप्त गर्ने क्षमता कमजोर भयो। एभरग्रान्डजस्ता कम्पनीले बिक्री बढाएर, नयाँ जग्गा खरिद गरेर र पुरानो ऋण तिर्न नयाँ स्रोत जुटाएर आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्दै आएका थिए। वित्तीय अनुशासन कडा भएपछि यस्तो मोडलमा दबाब बढ्यो र अन्ततः एभरग्रान्डले २०२१ मा विदेशी ऋणको भुक्तानी गर्न सकेन।
एभरग्रान्डको पतनसँगै चीनको सम्पत्ति बजारमा विश्वासको संकट फैलियो। विभिन्न विकासकर्ताले ऋण पुनर्संरचना गर्नुपर्ने वा भुक्तानी रोक्नुपर्ने अवस्था आयो। कन्ट्री गार्डेनजस्ता ठूला विकासकर्ता पनि गम्भीर ऋण समस्यामा परे। चीनको घरजग्गा क्षेत्रमा संकट लामो समयसम्म कायम रहँदा घरको मूल्य, नयाँ निर्माण, बिक्री र लगानीमा गिरावट आएको छ। हालसम्म पनि चिनियाँ सरकारले बजारलाई स्थिर बनाउन बन्धकी ऋणको दर घटाउने, घर खरिदसम्बन्धी नियम खुकुलो बनाउने तथा निर्माण रोकिएका परियोजना पूरा गर्न वित्तीय सहयोगजस्ता कदम चालिरहेको छ। तर माग अझै कमजोर रहेको र बजारमा पूर्ण सुधार आउन समय लाग्ने विश्लेषण छ।
एभरग्रान्डको व्यापारिक मोडलमा घर खरिदकर्ताले परियोजना पूरा हुनुअघि नै तिरेको अग्रिम रकम महत्वपूर्ण स्रोत थियो। परियोजना निर्माण र ऋण तिर्न प्रयोग हुने त्यस्ता रकममाथि कम्पनीले व्यापक निर्भरता बढाउँदै लगेको थियो। नयाँ परियोजनाका लागि जग्गा खरिद, पुराना दायित्व व्यवस्थापन तथा अन्य व्यावसायिक गतिविधिमा रकम निरन्तर सारिँदा निर्माणाधीन घर पूरा गर्न समस्या बढ्यो। फलस्वरूप हजारौँ परियोजना प्रभावित भए र घर खरिद गरेर अग्रिम रकम तिरेका ग्राहकहरूमा असन्तुष्टि तथा विरोध बढ्यो। एभरग्रान्डको संकटपछि चीनले निर्माण रोकिएका पूर्वबिक्री गरिएका घर पूरा गर्नु आर्थिक तथा सामाजिक स्थिरताको प्रमुख मुद्दा बनाएको छ।
एभरग्रान्डको पतनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष कम्पनीको विशाल ऋण हो। २०२१ मा संकट सार्वजनिक हुँदा कम्पनीसँग ३०० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी बराबरका दायित्व रहेको अनुमान थियो। त्यसपछि ऋण पुनर्संरचना गर्ने प्रयास भए पनि कम्पनीको वित्तीय अवस्था सुधारिन सकेन। हङकङको अदालतले २०२४ मा कम्पनीलाई परिसमापनतर्फ लैजाने आदेश दिएको थियो। त्यसपछि कम्पनीका परिसमापकहरूले विदेशमा रहेको सम्पत्ति पहिचान गरी ऋणदाताको रकम फिर्ता गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। तर एभरग्रान्डको ठूलो हिस्सा सम्पत्ति चीनको मुख्यभूमिमा रहेकाले सीमापार कानुनी अधिकार र सम्पत्ति नियन्त्रणका कारण प्रक्रिया जटिल बनेको छ।
विदेशी लगानीकर्ताका लागि अवस्था अझ कठिन देखिन्छ। चिनियाँ घरजग्गा विकासकर्ताका विदेशी बन्डधारकहरूले २०२१ यता ठूलो परिमाणमा लगानी गुमाएका छन् र फिर्ता प्राप्त रकम अत्यन्त न्यून रहेको वित्तीय विश्लेषणहरूले देखाएका छन्। मुख्यभूमि चीनमा रहेको सम्पत्तिमाथि विदेशी अदालत वा विदेशी परिसमापकको प्रत्यक्ष पहुँच सीमित भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय ऋणदाताको वसुली प्रक्रिया लामो र जटिल बनेको छ। एक विश्लेषणअनुसार २०२१ यता चीनका डलर बन्डमा डिफल्ट भएका विकासकर्ताबाट विदेशी लगानीकर्ताले औसतमा अत्यन्त न्यून नगद फिर्ता पाएका छन्।
यसबीच हुईलाई मात्रै होइन, एभरग्रान्डसँग सम्बन्धित अन्य अधिकारीमाथि पनि कानुनी कारबाही भएको छ। रोयटर्सका अनुसार हुईसहित ५७ जना व्यक्तिमाथि विभिन्न सजाय सुनाइएको छ, जसमा वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई ६ देखि १८ वर्षसम्मको जेल सजायसमेत परेको छ। यसले चीनले घरजग्गा क्षेत्रमा भएको वित्तीय अनियमितता र उच्च ऋणको संकटलाई केवल बजार असफलताको रूपमा नभई कर्पोरेट अपराध र नियामकीय उल्लंघनका रूपमा समेत हेर्न थालेको संकेत गरेको छ।
हुईको व्यक्तिगत पतन पनि एभरग्रान्डको उत्थान र पतन जत्तिकै नाटकीय छ। २०१७ मा उनको व्यक्तिगत सम्पत्ति करिब ४५.३ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म पुगेको थियो। उनले एभरग्रान्डलाई चीनका सबैभन्दा ठूला घरजग्गा विकासकर्तामध्ये एक बनाएका थिए र कम्पनीले २०२० सम्म वार्षिक बिक्री करिब ७०० अर्ब युआनसम्म पुर्याएको थियो। तर ऋणको भारी, कमजोर बिक्री र नियामकीय दबाब बढ्दै गएपछि केही वर्षमै उनको सम्पत्ति र प्रतिष्ठा दुवै ध्वस्त भयो।
हुईलाई आजीवन कारावास सुनाइएको एक दिनपछि नै एभरग्रान्डको मुख्य चिनियाँ इकाइ हेङ्दा रियल इस्टेटविरुद्ध ग्वाङ्झाउ अदालतले दिवालियापन परिसमापनको मुद्दा स्वीकार गरेको छ। यसले संस्थापकविरुद्धको फौजदारी फैसला र कम्पनीको सम्पत्ति व्यवस्थापन तथा ऋण असुलीबीचको कानुनी प्रक्रिया अझ अगाडि बढेको देखाउँछ।
एभरग्रान्डको कथा अन्ततः चीनको तीव्र ऋणमा आधारित घरजग्गा विस्तारको एउटा युगको पतनको कथा बनेको छ। कम्पनीको संकटले घर खरिदकर्ता, बैंक, आपूर्तिकर्ता, कर्मचारी र विदेशी लगानीकर्तासम्मलाई प्रभावित गरेको छ। चीनले अहिले घरजग्गालाई अर्थतन्त्रको पुरानो विकास इन्जिनका रूपमा निर्भरता घटाउँदै उपभोग, उच्च प्रविधि र अन्य क्षेत्रमा आधारित वृद्धितर्फ मोडिन खोजिरहेको छ। तर कमजोर उपभोक्ता माग, घरको मूल्यमा दबाब र रोकिएका परियोजनाको समस्या अझै समाधान भइनसकेकाले एभरग्रान्डको पतनको आर्थिक छाया चीनमाथि अझै कायम छ।
