अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दक्षिण कोरियासहित मित्र राष्ट्रका आधुनिक शिपयार्ड प्रयोग गरेर अमेरिकी नौसेनाका जहाज छिटो निर्माण गर्ने योजना अघि सारेका छन्। तर अमेरिकी कांग्रेसले यस योजनामा कडा प्रतिबन्ध लगाउने प्रक्रिया सुरु गरेको छ। यद्यपि कांग्रेसले ट्रम्पको योजना पूर्ण रूपमा रोकिसकेको भने छैन, किनकि आर्थिक वर्ष २०२७ को नेसनल डिफेन्स अथोराइजेसन एक्ट (एनडीएए) को अन्तिम संयुक्त रूप अझै पारित भएको छैन।
ट्रम्पले अगस्ट १३ मा जारी गरेको राष्ट्रपतीय ज्ञापनमार्फत अमेरिकी जहाज निर्माणमा रहेको ढिलाइ, उच्च लागत र ब्याकलग कम गर्न विदेशी सहयोगी राष्ट्रको क्षमता प्रयोग गर्ने नीति ल्याएका हुन्। योजनाअनुसार विदेशी कम्पनीले अमेरिकामा नयाँ शिपयार्ड खोल्न वा अमेरिकी शिपयार्ड मा बहुमत स्वामित्व लिनुपर्नेछ। साथै अमेरिकी कामदारलाई रोजगारी र तालिम दिनुपर्ने, प्रविधि हस्तान्तरण गर्नुपर्ने र अमेरिकी आपूर्ति शृंखला विकास गर्नुपर्नेछ। यी सर्त पूरा गरेपछि सुरुका दुई जहाज विदेशी शिपयार्ड मा बनाउन सकिने र बाँकी जहाज अमेरिकामै निर्माण गर्नुपर्ने प्रस्ताव छ।
तर अमेरिकी प्रतिनिधिसभाले आर्थिक वर्ष २०२७ को नौसेना बजेट विदेशी शिपयार्ड मा अमेरिकी युद्धपोत वा तिनका प्रमुख भाग निर्माण गर्न प्रयोग गर्न नपाइने व्यवस्था पारित गरेको छ। जुलाई २२ मा प्रतिनिधिसभाले एच.आर. ८८०० लाई २१६–२१२ मतले पारित गरेको थियो। यसले ट्रम्पको विदेशी शिपयार्ड प्रयोग गर्ने योजनामा ठूलो आर्थिक अवरोध सिर्जना गरेको छ। ह्वाइट हाउसले भने मित्र राष्ट्रका शिपयार्ड प्रयोग गर्दा जहाज निर्माणको लामो ब्याकलग घट्ने र विदेशी कम्पनीको अमेरिकी शिपयार्ड मा लगानी बढ्ने तर्क गरेको छ।
सिनेटको सशस्त्र सेवा समितिले पनि राष्ट्रपतिलाई उपलब्ध व्यापक विदेशी–शिपयार्ड छुट अधिकार हटाउने प्रस्ताव गरेको छ। तर सिनेटको प्रस्ताव प्रतिनिधिसभाभन्दा केही लचिलो छ। यसले बढीमा दुईवटा बल्क फ्युल भेसल्स र दुईवटा स्ट्राटेजिक सिलिफ्ट भेसल्स विदेशमा बनाउन अनुमति दिन सक्छ, यदि त्यससँग अमेरिकी जहाज निर्माण उद्योगमा प्रत्यक्ष लगानी र भविष्यका जहाज अमेरिकामै निर्माण गर्ने व्यवस्था जोडिएको छ। तर यो प्रस्ताव पनि अझै कानून बनेको छैन।
यस विवादबाट दक्षिण कोरियाका हान्वा ओसन, हान्वा ग्रुप र एचडी हुन्डाइ हेभी इन्डस्ट्रिज सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन सक्छन्। दक्षिण कोरिया विश्वको अत्यन्त दक्ष जहाज निर्माण केन्द्र भएकाले ट्रम्प प्रशासनले त्यहाँको प्रविधि, स्वचालन र उत्पादन क्षमता प्रयोग गर्न चाहेको देखिन्छ। हान्वा ले सन् २०२४ मा अमेरिकाको फिली शिपयार्ड खरिद गरिसकेको छ र त्यहाँ करिब ५ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने योजना बनाएको छ। हाल करिब २,००० रोजगारी रहेको उक्त यार्ड मा भविष्यमा १०,००० सम्म रोजगारी पुग्न सक्ने सम्भावना बताइएको छ। त्यसैले दक्षिण कोरियामै अमेरिकी युद्धपोत बनाउन रोक लागे पनि हान्वा ले अमेरिकी भूमिमै कोरियाली पूँजी, प्रविधि र व्यवस्थापन प्रयोग गरेर अमेरिकी रक्षा बजारमा काम गर्न सक्छ।
हान्वा ले त्यतिमै आफ्नो अमेरिकी विस्तार रोकेको छैन। अगस्ट ११ मा उसले अस्ट्रेलियन शिपबिल्डर अस्टाल को अमेरिकी व्यवसाय किन्न करिब १.०५ अर्बदेखि १.२० अर्ब डलर सम्मको प्रस्ताव दिएको सार्वजनिक भएको छ। अस्टाल यूएसए ले अमेरिकी नौसेना र तटरक्षकका लागि जहाज निर्माण गर्छ। यदि यस्तो अधिग्रहण सफल भयो भने हान्वा ले “दक्षिण कोरियामा अमेरिकी युद्धपोत बनाउने” विवादास्पद मोडलमा पूर्ण निर्भर रहनु नपरी अमेरिकाभित्रै स्थापित रक्षा शिपयार्ड मार्फत अमेरिकी नौसेना बजारमा प्रवेश गर्ने अर्को महत्वपूर्ण बाटो पाउन सक्छ।
यही कारण कांग्रेसको विदेशी निर्माण प्रतिबन्धले कोरियाली कम्पनीलाई अमेरिकी रक्षा बजारबाट बाहिर निकाल्नेभन्दा पनि उनीहरूलाई अमेरिकी शिपयार्ड किन्ने, विस्तार गर्ने, संयुक्त उत्पादन गर्ने र अमेरिकी कामदार तथा आपूर्ति शृंखला प्रयोग गर्ने दिशातर्फ धकेल्ने सम्भावना बढी देखिन्छ। अर्कोतर्फ, एचडी हुन्डाइ हेभी इन्डस्ट्रिज ले पनि अमेरिकी जहाज निर्माण बजारलाई दीर्घकालीन रणनीतिक अवसरका रूपमा हेरिरहेको छ र अमेरिकी शिपयार्ड अधिग्रहणसहित विभिन्न विकल्पमा काम गरेको छ। कम्पनीले अमेरिकी नौसेनाका लागि जहाज निर्माणबाट सन् २०३५ सम्म वार्षिक करिब २.२ अर्ब डलर राजस्वको लक्ष्यसमेत राखेको थियो। यदि विदेशी कम्ब्याट शिप निर्माण अन्ततः एनडीएए मार्फत रोकियो भने हुन्डाइजस्ता कम्पनीका लागि स्थानीय अमेरिकी साझेदारी, प्रविधि हस्तान्तरण, मोड्युल्स, कम्पोनेन्ट्स, डिजाइन सहयोग र अमेरिकी शिपयार्ड मा प्रत्यक्ष लगानी मुख्य बाटो बन्नेछ।
दक्षिण कोरियाका लागि अर्को महत्वपूर्ण क्षेत्र एमआरओ (मेन्टेनेन्स, रिपेयर एन्ड ओभरहल) हो। विदेशी शिपयार्ड मा नयाँ युद्धपोत निर्माणमाथिको प्रतिबन्ध र पहिले नै सेवामा रहेका अमेरिकी नौसैनिक जहाजको दक्षिण कोरियाली यार्ड मा मर्मतसम्भार एउटै कानुनी विषय होइनन्। हान्वा ओसन र एचडी हुन्डाइ ले अमेरिकी नौसेनासँग जहाज मर्मतसम्बन्धी सम्बन्ध विकास गरिसकेका छन्। त्यसैले पूर्ण अमेरिकी युद्धपोत निर्माण दक्षिण कोरियामा सम्भव नभए पनि कोरियाली यार्ड हरूले अमेरिकी नौसेना र सैन्य समुद्री यातायात कमान्डका जहाजको मर्मत, ओभरहल, कम्पोनेन्ट उत्पादन तथा लजिस्टिक्स सपोर्ट मार्फत आफ्नो अमेरिकी रक्षा व्यवसाय विस्तार गर्न सक्ने सम्भावना कायम छ।
यस विवादमा अमेरिकी घरेलु जहाज निर्माण उद्योगको दबाब पनि कमजोर छैन। शिपबिल्डर्स काउन्सिल अफ अमेरिका लगायत घरेलु उद्योग प्रतिनिधिहरूले अमेरिकी रक्षा जहाज निर्माण विदेश पठाउँदा केवल तत्कालका रोजगारी गुम्ने होइन, दशौँ वर्षमा तयार भएको दक्ष कामदार, आपूर्तिकर्ता सञ्जाल, डिजाइन ज्ञान र युद्धकालीन उत्पादन क्षमता नै कमजोर हुने तर्क गर्दै आएका छन्। यसको विपरीत विदेशी क्षमता प्रयोग गर्न समर्थक विश्लेषकहरूले अमेरिकाको नौसैनिक जहाज निर्माणमा भइरहेको ठूलो ढिलाइ, सीमित ड्राइ डक क्षमता, दक्ष कामदारको कमी र चीनसँगको जहाज निर्माण क्षमताको ठूलो अन्तर देखाउँदै दक्षिण कोरिया र जापानजस्ता सहयोगीलाई पूर्ण रूपमा बाहिर राख्नु रणनीतिक रूपमा महँगो हुन सक्ने बताएका छन्।
यो बहस केवल “अमेरिकी रोजगारी बनाम कोरियाली कम्पनी” मात्र होइन; यो दीर्घकालीन घरेलु औद्योगिक आत्मनिर्भरता र तत्काल आवश्यक नौसैनिक क्षमता बीचको कठिन नीति छनोट हो।