काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसद तथा प्रतिनिधिसभाअन्तर्गत राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिका सभापति हरि ढकालले नेपालको प्रशासनिक केन्द्र ‘सिंहदरबार’को नामसँगै त्यहाँको कार्यशैली र संस्कार परिवर्तन गर्नुपर्ने धारणा अघि सारेका छन्। चितवन–१ बाट प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित ढकालले सिंहदरबारको नाममा ‘सिंह’ रहे पनि नेपालमा सिंह नरहेको प्रसंग उठाउँदै त्यसको नामसमेत परिवर्तन गर्न सकिने बताएका हुन्।
ढकालले प्रश्न गर्दै भनेका छन्, “त्यो सिंहदरबार भन्ने चाहिँ सिंह न, हामीसँग सिंह छ? हैन? हामी, हामीसँग सिंह छैन।” उनका अनुसार मुलुकमा विभिन्न स्थान तथा संरचनाका नाम परिवर्तन गर्ने बहस चलिरहेका बेला सिंहदरबारको नाम पनि पुनर्विचार गर्न सकिन्थ्यो। उनले सिंहदरबारलाई ‘अनामनगर दरबार’ नाम दिन सकिने विकल्पसमेत प्रस्तुत गरेका छन्।
उनको भनाइ नाम परिवर्तनमा मात्र सीमित छैन। ढकालले सिंहदरबारको नामसँगै त्यससँग जोडिएको प्रशासनिक संस्कृति, भाषा, हाउभाउ र कार्यशैलीसमेत परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। “त्यो परिवर्तन पछाडि दुनियाँ ठाउँको नाम परिवर्तन गर्दै गर्दा हामीसँग सिंह नै छैन, त्यसको नाम चाहिँ सिंहदरबार नै छ,” उनले भनेका छन्। त्यसपछि उनले सिंहदरबारका “हाउभाउ, भागभङ्गी” र “भाषा”समेत परिवर्तन गर्नुपर्ने बताएका छन्।
ढकालको यो अभिव्यक्ति सार्वजनिक प्रशासनमा संरचनागत तथा सांस्कृतिक परिवर्तनको बहससँग जोडिएको छ। सिंहदरबार लामो समयदेखि नेपालको केन्द्रीय प्रशासनिक शक्ति र शासन सञ्चालनको प्रमुख केन्द्रका रूपमा रहँदै आएको छ। त्यसैले यसको नामसँगै त्यहाँको कार्यशैली परिवर्तन गर्नुपर्ने ढकालको धारणा प्रतीकात्मक रूपमा प्रशासनिक संस्कार परिवर्तनको आह्वानका रूपमा समेत बुझ्न सकिन्छ।
रास्वपाका सांसद ढकाल पछिल्लो समय राज्य व्यवस्था, प्रशासनिक सुधार र शासन प्रणालीसँग सम्बन्धित विषयमा सक्रिय देखिएका छन्। उनी प्रतिनिधिसभाको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिको सभापतिमा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए। रास्वपाको आधिकारिक विवरणमा पनि ढकाललाई पार्टीका सहमहामन्त्री तथा संघीय सांसदका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
ढकालको अभिव्यक्तिले भने अब एउटा फरक बहस जन्माएको छ—नेपालमा शासनको केन्द्रको नाम परिवर्तन गर्नु महत्वपूर्ण हो कि त्यसको कार्यशैली? सिंहदरबारको नाम ‘अनामनगर दरबार’ राख्ने उनको सुझाव कार्यान्वयनको प्रस्तावभन्दा पनि पुरानो प्रशासनिक प्रतीक र संस्कारमाथिको राजनीतिक प्रश्नका रूपमा आएको देखिन्छ। उनले नामसँगै “भाषा”, “हाउभाउ” र “भागभङ्गी” बदल्नुपर्ने बताएर प्रशासनिक संरचनाभित्र रहेको पुरानो सोच र कार्यसंस्कृतिमाथि समेत प्रश्न उठाएका छन्।
यसअघि पनि सिंहदरबारको नाम र त्यससँग जोडिएको इतिहास, प्रतीक तथा प्रशासनिक संस्कृतिबारे विभिन्न समयमा बहस हुँदै आएको छ। ढकालको पछिल्लो टिप्पणीले भने यस बहसलाई नयाँ राजनीतिक सन्दर्भमा पुनः सतहमा ल्याएको छ। अब उनको ‘सिंहदरबार कि अनामनगर दरबार?’ भन्ने प्रस्तावभन्दा पनि उनले उठाएको प्रशासनिक संस्कार परिवर्तनको प्रश्न कत्तिको व्यवहारिक र आवश्यक छ भन्ने विषयमा बहस हुने देखिन्छ।