विश्व फुटबलको सर्वोच्च संस्था फिफा एक दशकयताकै गम्भीर नेतृत्व तथा सुशासन संकटमा फसेको छ। विश्वकपसहित फिफाका प्रमुख प्रतियोगिताको व्यावसायिक अधिकारमा निजी लगानीकर्तालाई हिस्सेदारी दिने करिब २० अर्ब अमेरिकी डलर मूल्यांकन गरिएको विवादास्पद योजना तीव्र विश्वव्यापी विरोधपछि फिर्ता लिन फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनो बाध्य भएका छन्। योजना रद्द भए पनि त्यसले फिफाको आन्तरिक संरचना, क्षेत्रीय महासंघहरूसँगको सम्बन्ध र इन्फान्टिनोको सन् २०२७ को पुनर्निर्वाचन सम्भावनामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
इन्फान्टिनोले ‘फिफा फर्वार्ड इन्टरप्राइज’ अर्थात् एफएफई नामक नयाँ व्यावसायिक इकाइ स्थापना गरी पुरुष तथा महिला विश्वकपसहित फिफाका प्रमुख प्रतियोगिताको व्यावसायिक तथा सञ्चालनसम्बन्धी काम त्यसअन्तर्गत राख्ने योजना अघि सारेका थिए। करिब २० अर्ब डलर मूल्यांकन गरिएको उक्त कम्पनीको झन्डै २० प्रतिशत हिस्सा निजी लगानीकर्तालाई बिक्री गरेर अधिकतम ४.२ अर्ब डलर उठाउने तयारी थियो। फिफाले उक्त रकम सदस्य राष्ट्रहरूमा फुटबल विकासका लागि वितरण गरिने दाबी गर्दै सेप्टेम्बर १९ भित्र योजना स्वीकार गर्ने प्रत्येक सदस्य संघलाई ४ करोड डलरसम्म उपलब्ध गराउने प्रस्तावसमेत गरेको थियो। तर विश्वकपजस्तो सार्वजनिक र सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको प्रतियोगितालाई दीर्घकालीन रूपमा निजी नाफासँग जोड्ने प्रयास भएको भन्दै व्यापक विरोध भयो। रोयटर्सका अनुसार इन्फान्टिनोले अन्ततः यस परियोजनाले विभाजन उत्पन्न गरेको स्वीकार गर्दै प्रस्ताव अघि नबढ्ने घोषणा गरेका हुन्।
प्रस्ताव तयार पार्न अमेरिकी वित्तीय संस्था जेपी मोर्गनले परामर्शदाताको भूमिका निर्वाह गरेको थियो भने सम्भावित लगानीकर्ता समूहको नेतृत्व ‘थ्राइभ इटर्नल’ले गर्ने तयारी थियो। थ्राइभ इटर्नल अमेरिकी लगानीकर्ता जोसुवा कुशनरसम्बद्ध कोष हो। जोसुवा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुशनरका भाइ हुन्। इन्फान्टिनो र ट्रम्पबीच पछिल्ला वर्षमा देखिएको निकट सम्बन्धका कारण उक्त लगानी संरचनामाथि आर्थिक मात्र नभई राजनीतिक स्वार्थसम्बन्धी प्रश्नसमेत उठेका छन्। यद्यपि ट्रम्पले एफएफई योजनाबारे आफूले इन्फान्टिनोसँग छलफल नगरेको बताएका छन्।
योजनाको सबैभन्दा तीव्र प्रतिरोध युरोपेली फुटबल महासंघ यूईएफएले गरेको थियो। यूईएफएका सबै ५५ सदस्य राष्ट्रले प्रस्ताव फिर्ता नलिएसम्म विश्वकपसहित फिफाले आयोजना गर्ने प्रतियोगिता बहिष्कार गर्ने निर्णय सर्वसम्मत रूपमा गरेका थिए। फिफाले योजना फिर्ता लिइसकेकाले उक्त बहिष्कार अहिले कार्यान्वयनमा गएको छैन, तर त्यस निर्णयले इन्फान्टिनोमाथि निर्णायक दबाब सिर्जना गरेको थियो। यूईएफएले विश्वकपलाई लगानी उत्पादनका रूपमा व्यवहार गर्न नमिल्ने भन्दै प्रस्तावलाई फुटबलको ‘आत्मा बिक्री गर्ने’ प्रयासको संज्ञा दिएको थियो।
योजना फिर्ता भएपछि पनि यूईएफएको आक्रोश मत्थर भएको छैन। उसले वर्तमान फिफा नेतृत्वप्रति विश्वास गुमेको औपचारिक घोषणा गर्दै छिटो प्रक्रियामा, पारदर्शिताविना र अपरिचित व्यक्तिहरूबाट तयार गरिएका गोप्य योजनाका भरमा विश्व फुटबल सञ्चालन गर्न नसकिने जनाएको छ। यूईएफएले योजनाका जिम्मेवार व्यक्तिको पहिचान गरी जवाफदेही बनाउनुपर्ने र घटनाको व्यापक तथा आधारभूत समीक्षा गरिनुपर्ने माग गरेको छ। उसले फिफासँग पाँच अर्ब डलरभन्दा बढी सञ्चित रकम हुँदाहुँदै विश्वकपको स्थायी व्यावसायिक हिस्सा बेच्नुपर्ने औचित्य नभएको पनि बताएको छ। अब विद्यमान ‘फिफा फर्वार्ड’ कार्यक्रममार्फत २११ सदस्य राष्ट्रमा पारदर्शी ढंगले विकास रकम वितरण गर्ने नयाँ मोडेल तयार गर्न अन्य साझेदारसँग तत्काल काम सुरु गर्ने यूईएफएको आधिकारिक वक्तव्यमा उल्लेख छ।
उत्तर, मध्य अमेरिका तथा क्यारेबियन क्षेत्रको महासंघ कन्काकाफका ४१ सदस्यले पनि प्रस्ताव अस्वीकार गरेका थिए। उनीहरूले फिफा परिषद्, क्षेत्रीय महासंघ र सम्बन्धित सुशासन निकायको समीक्षा तथा स्वीकृतिविनै अत्यन्त छोटो समयसीमा राखेर योजना अघि बढाइएको भन्दै आपत्ति जनाएका थिए। योजना फिर्ता भएपछि जारी वक्तव्यमा कन्काकाफले यो घटना केवल एउटा असफल प्रस्ताव नभई फुटबललाई प्राथमिकतामा राख्न छाडेको नेतृत्वको लक्षण भएको बताएको छ। उसले इन्फान्टिनोको अध्यक्षतामाथि व्यापक समीक्षा अपरिहार्य भएको भन्दै जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्न आफ्ना फिफा परिषद् सदस्यलाई परिचालन गर्ने जनाएको छ। कन्काकाफको वक्तव्यअनुसार विश्वकप फिफाका कुनै एक पदाधिकारीको निजी सम्पत्ति नभई सम्पूर्ण फुटबल परिवारले संरक्षण गर्नुपर्ने साझा सम्पदा हो।
एसियाली फुटबल महासंघ एएफसीले औपचारिक बहिष्कार घोषणा नगरे पनि यूईएफए र कन्काकाफसँग ऐक्यबद्धता जनाएको थियो। एएफसीले आफूलाई प्रस्ताव तयार गर्ने क्रममा परामर्श नगरिएको बताउँदै विश्वकप बहिष्कारसम्मको अवस्था सिर्जना हुनु नै गम्भीर चिन्ताको विषय भएको प्रतिक्रिया दिएको थियो। एएफसीले भविष्यमा विश्व फुटबललाई असर गर्ने कुनै पनि योजना महासंघ, फिफा परिषद्, सदस्य संघ तथा अन्य सरोकारवालासँग समयमै, पारदर्शी र अर्थपूर्ण छलफलपछि मात्र अघि बढाउनुपर्ने जनाएको छ। यूईएफए, कन्काकाफ र एएफसीमा गरी फिफाका २११ मध्ये १४३ सदस्य संघ आबद्ध छन्। यी तीन क्षेत्रबाट एकसाथ आएको प्रतिरोधले इन्फान्टिनोको निर्णयकारी पकड कमजोर भएको स्पष्ट संकेत गरेको छ।
विवादले फिफाभित्रै पनि गम्भीर विभाजन ल्याएको छ। इन्फान्टिनोका वरिष्ठ सल्लाहकार कार्लोस कोर्डेइरोले तत्काल लागू हुने गरी राजीनामा दिँदै योजनालाई फिफा, सदस्य संघ र फुटबलको दीर्घकालीन भविष्यका लागि खराब सम्झौता भनेका छन्। फिफा ऋणमुक्त रहेको, अर्बौं डलर सञ्चित कोष भएको र सन् २०२२ देखि २०२६ सम्म १५ अर्ब डलर आम्दानी गरेको अवस्थामा सबैभन्दा मूल्यवान् सम्पत्तिको स्थायी हिस्सा बेचेर ४.२ अर्ब डलर उठाउनु औचित्यहीन भएको उनको भनाइ थियो। उनले यसलाई कुनै बाध्यकारी कारणविना फुटबलको भविष्य बन्धकी राख्ने प्रयासको संज्ञा दिएका छन्। फिफाका प्रमुख सञ्चालन अधिकृत केभिन लामोरले समेत कर्मचारीहरूलाई वास्तविकताबाट अनभिज्ञ राखिएको आरोप लगाउँदै एफएफईलाई ‘एक व्यक्तिको परियोजना’ भनेका छन्। कोर्डेइरोको राजीनामासम्बन्धी विवरणले इन्फान्टिनोविरुद्ध फिफाको उच्च तहसम्म असन्तुष्टि फैलिएको देखाएको छ।
स्पेनिस लिग ला लिगाका अध्यक्ष हाभिएर टेबासले योजना फिर्ता हुनु मात्र पर्याप्त नभएको भन्दै इन्फान्टिनोको राजीनामा मागेका छन्। उनका अनुसार समस्या एउटा प्रस्तावमा मात्र सीमित नभई शक्ति एउटै व्यक्तिमा केन्द्रित गर्ने, नियन्त्रण र सन्तुलन कमजोर बनाउने तथा निर्णयबाट प्रभावित पक्षलाई बेवास्ता गर्ने शासन प्रणालीमा छ। नेदरल्यान्ड्स फुटबल संघले इन्फान्टिनोसँगको विश्वास आधारभूत रूपमा भंग भएको बताएको छ भने जर्मन फुटबल संघका अध्यक्ष बर्न्ड नोयन्डोर्फले उनीमाथि एकपक्षीय र अपारदर्शी ढंगले काम गरेको आरोप लगाएका छन्। कतार र मोरक्कोका फुटबल नेतृत्वले भने इन्फान्टिनोलाई समर्थन जारी राखेका छन्। रोयटर्सको विवरणअनुसार योजना ढले पनि विश्व फुटबलको शक्ति सन्तुलनसम्बन्धी संघर्ष अझै टुंगिएको छैन।
भर्खर सम्पन्न सन् २०२६ को विश्वकपका विवादले पनि इन्फान्टिनोमाथिको दबाब थपेको छ। फिफाले पहिलोपटक व्यापक रूपमा प्रयोग गरेको ‘डाइनामिक प्राइसिङ’का कारण मागअनुसार टिकट मूल्य तीव्र रूपमा बढेको थियो। टिकट बिक्रीको पारदर्शिता, कृत्रिम अभाव सिर्जना गरिएको आरोप र खरिदकर्ताले तिरेअनुसारको सिट नपाएको गुनासोपछि न्युयोर्क र न्युजर्सीका महान्यायाधिवक्ताले फिफालाई कानुनी पत्र पठाएर अनुसन्धान गरिरहेका छन्। अक्टोबर २०२५ देखि अप्रिल २०२६ सम्म १०४ मध्ये ९० भन्दा बढी खेलका प्रमुख श्रेणीका टिकट औसत ३४ प्रतिशतले महँगिएको विवरण छ। न्युयोर्क महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयले मूल्य निर्धारण र सिट वर्गीकरणले उपभोक्तालाई भ्रममा पारेको हुन सक्ने जनाएको छ। सिटगिकको तथ्यांकअनुसार फाइनलको औसत पुनर्बिक्री मूल्यसमेत ११ हजार डलर नाघेको थियो।
अमेरिकी स्ट्राइकर फोलारिन बालोगुनको रातो कार्डपछि उत्पन्न विवादले पनि फिफाको राजनीतिक निष्पक्षतामाथि प्रश्न उठाएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले इन्फान्टिनोलाई व्यक्तिगत रूपमा फोन गरी निर्णय पुनरवलोकन गर्न आग्रह गरेको स्वीकार गरेका थिए। त्यसपछि फिफाले बालोगुनको एक खेलको स्वतः निलम्बन एक वर्षको परीक्षण अवधिका लागि स्थगित गर्दै उनलाई बेल्जियमविरुद्ध खेल्न अनुमति दिएको थियो। ट्रम्पले आफूले दबाब नभई पुनरवलोकन मात्र मागेको बताएका थिए, तर राष्ट्राध्यक्षको हस्तक्षेपपछि आएको असाधारण निर्णयले फिफाको अनुशासन प्रक्रिया स्वतन्त्र थियो कि थिएन भन्ने बहस जन्मायो। रोयटर्सका अनुसार उक्त निर्णयको बेल्जियमले औपचारिक विरोध गरेको थियो।
विश्वकप फाइनलमा स्पेनसँग १–० ले पराजित भएपछि अर्जेन्टिनी खेलाडी र अधिकारी संलग्न झडपमा पनि फिफाले अनुशासनात्मक कारबाही अघि बढाएको छ। लिएन्ड्रो परेडेस, नाहुएल मोलिना र प्रशिक्षक टोलीका रोबर्टो आयलामाथि आक्रमण तथा अनुचित व्यवहारसम्बन्धी आरोप लगाइएको छ। स्पेनका गाभी तथा अर्जेन्टिनाका थियागो अल्माडामाथि पनि खेलभावनाविपरीत व्यवहारको अनुसन्धान भइरहेको छ। इंग्ल्यान्डविरुद्धको सेमिफाइनलपछि अर्जेन्टिनी टोलीले प्रदर्शन गरेको ‘लास माल्भिनास’सम्बन्धी राजनीतिक ब्यानर, दर्शकका विभेदकारी नारा र वस्तु प्रहारका घटनासमेत अनुशासनात्मक प्रक्रियामा समावेश गरिएको एपीको विवरण मा उल्लेख छ।
अब सबैको ध्यान मार्च २०२७ मा मोरक्कोमा हुने फिफा कंग्रेस र अध्यक्षीय निर्वाचनतर्फ केन्द्रित भएको छ। यसअघि लगभग निर्विरोध अन्तिम कार्यकालका लागि निर्वाचित हुने अवस्थामा देखिएका इन्फान्टिनोले अहिले प्रत्यक्ष चुनौती सामना गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ। उम्मेदवारी दर्ताको समयसीमा नोभेम्बर १८ सम्म रहेको छ। कन्काकाफ अध्यक्ष भिक्टर मोन्टाग्लियानी र एएफसी अध्यक्ष शेख सलमान बिन इब्राहिम अल खलिफालाई सम्भावित बलिया चुनौतीकर्ताका रूपमा हेरिएको छ। मोन्टाग्लियानी फिफाका उपाध्यक्षसमेत हुन् भने शेख सलमान सन् २०१६ को निर्वाचनमा इन्फान्टिनोसँग पराजित भएका थिए। यूईएफए अध्यक्ष अलेक्सान्डर चेफेरिन, पेरिस सेन्ट जर्मेनका अध्यक्ष नासेर अल–खेलाइफी र पूर्व आर्सनल प्रशिक्षक आर्सेन वेङ्गरको नामसमेत सञ्चारमाध्यममा चर्चामा आएको छ, तर उनीहरूमध्ये कसैले औपचारिक उम्मेदवारी घोषणा गरेका छैनन्। अल जजिराको विश्लेषण ले पनि मोन्टाग्लियानी, शेख सलमान, चेफेरिन र अल–खेलाइफीलाई सम्भावित विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
एफएफई योजना रद्द भएसँगै विश्वकप तत्काल निजी लगानीकर्ताको हिस्सेदारीमा जाने खतरा टरेको छ। तर विवादले युरोप, एसिया र उत्तर तथा मध्य अमेरिकाका शक्तिशाली फुटबल निकायलाई एउटै मोर्चामा उभ्याएको छ। इन्फान्टिनोले अध्यक्ष पद तत्काल छाड्ने कुनै संकेत दिएका छैनन् र सरोकारवालालाई पुनः एक ठाउँमा ल्याउने प्रयास गर्ने बताएका छन्। तथापि दशकसम्म फिफामा लगभग निर्विरोध प्रभाव जमाएका इन्फान्टिनोका लागि अब चुनौती केवल अर्को निर्वाचन जित्ने मात्र नभई भत्किएको संस्थागत विश्वास पुनर्निर्माण गर्ने भएको छ। २० अर्ब डलरको योजना त ढलेको छ, तर त्यसले सुरु गरेको फिफाको सत्ता संघर्ष अझै सकिएको छैन।
