टोकियो — जापानको दक्षिणपश्चिमी क्युसु टापुस्थित कुमामोतो प्रान्तमा मंगलबार शक्तिशाली भूकम्प जाँदा कम्तीमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौँ घाइते भएका छन्। भत्किएका भवन तथा औद्योगिक संरचनाभित्र अझै धेरै मानिस फसेको आशंकामा व्यापक खोज तथा उद्धार अभियान सञ्चालन भइरहेको छ।
जापानको स्थानीय समयअनुसार मंगलबार, २८ जुलाई २०२६ अपराह्न ४ बजेर २७ मिनेटमा भूकम्प गएको हो। जापान मौसम विज्ञान निकायले भूकम्पको प्रारम्भिक म्याग्निच्युड ७.१ मापन गरेको थियो भने अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण संस्था युएसजीएसले पछि त्यसलाई ६.८ म्याग्निच्युडमा संशोधन गरेको छ। भूकम्पको केन्द्र कुमामोतो क्षेत्रमा जमिनमुनि करिब १० किलोमिटरको उथलो गहिराइमा रहेको बताइएको छ।
भूकम्पका कारण कुमामोतोका केही स्थानमा जापानको ‘शिन्डो’ भूकम्पीय तीव्रता मापन प्रणालीको उच्चतम तह ७ बराबरको कम्पन महसुस गरिएको थियो। अरियाके र याचुशिरो समुद्री क्षेत्रमा प्रारम्भिक सुनामी सूचना जारी गरिए पनि करिब दुई घण्टापछि हटाइएको छ।
कुमामोतोको काशिमा क्षेत्रमा रहेको एओन सपिङ मलमा भूकम्पपछि भएको भनिएको विस्फोटले भवनको बाहिरी पर्खाल भत्काएको र दोस्रो तलाको केही भाग खसाएको छ। घटनास्थलमा किनमेल गरिरहेका व्यक्ति तथा कर्मचारी फसेको आशंकामा अग्नि नियन्त्रक, प्रहरी र उद्धारकर्मी परिचालन गरिएको छ। मलका करिब ३० कर्मचारी सम्पर्कविहीन रहेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। उद्धार टोलीले भत्किएको संरचना हटाउँदै जीवित व्यक्तिको खोजी गरिरहेको छ। विस्फोटको कारण ग्यास चुहावट हुन सक्ने आशंका गरिए पनि अधिकारीहरूले यसको औपचारिक पुष्टि गरिसकेका छैनन्।
याचुशिरोस्थित निप्पोन पेपर इन्डस्ट्रिजको कारखानामा ठूलो औद्योगिक चिम्नी भत्किँदा केही कामदार सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनीहरू संरचनामुनि फसेको हुन सक्ने आशंकामा खोजी जारी छ। एउटा आवासीय भवन भत्किँदा कम्तीमा एक व्यक्तिको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने ५० भन्दा बढी घाइतेलाई क्षेत्रीय अस्पतालमा भर्ना गरिएको छ। याचुशिरो स्टेसन क्षेत्रमा मालवाहक रेल दुर्घटनामा पर्दा केही यात्रु पनि घाइते भएका छन्।
जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, क्षति मूल्याङ्कन र राहत वितरणका लागि तीन हजार छ सय आत्मरक्षा बलका सदस्य परिचालन गर्न निर्देशन दिएकी छन्। सैनिक विमान तथा हेलिकोप्टरबाट प्रभावित क्षेत्रको अवस्था अवलोकन भइरहेको छ। सरकारले कुमामोतोसहित नागासाकी, कागोशिमा, फुकुओका, सागा, ओइता र मियाजाकी प्रान्तका जोखिमयुक्त क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ। करिब तीन लाख मानिसलाई घर छाडेर तोकिएका आश्रयस्थल वा सुरक्षित क्षेत्रमा जान निर्देशन दिइएको छ।
प्रधानमन्त्री ताकाइचीले उद्धार र जीवनरक्षालाई सरकारको पहिलो प्राथमिकता बनाइएको बताउँदै नागरिकलाई स्थानीय प्रशासनका निर्देशन पालना गर्न तथा क्षतिग्रस्त भवनमा प्रवेश नगर्न आग्रह गरेकी छन्।
भूकम्पपछि करिब ४८ हजार घरधुरीमा विद्युत् सेवा अवरुद्ध भएको छ। प्रसारण लाइन र सञ्चार उपकरणमा क्षति पुगेपछि एनटीटी डोकोमो र केडीडीआईलगायत दूरसञ्चार सेवा प्रदायकका सेवामा समेत समस्या देखिएको छ। क्युसु क्षेत्रका स्थानीय रेल तथा शिन्कान्सेन बुलेट रेल सेवा स्थगित गरिएको छ। सडकमा चिरा परेको, पुल तथा भवनमा क्षति पुगेको र केही स्थानमा पहिरो खसेका कारण स्थल यातायात पनि प्रभावित भएको छ।
कुमामोतो विमानस्थलको धावनमार्ग निरीक्षणका लागि बन्द गरिएको छ। यसका कारण विभिन्न उडान रद्द, अन्यत्र मोडिएका वा अनिश्चित समयका लागि स्थगित भएका छन्। भूकम्पपछि क्युसुमा रहेका टीएसएमसीको जापान एड्भान्स्ड सेमिकन्डक्टर म्यानुफ्याक्चरिङ अर्थात् जास्म, सोनी, होन्डा, टोकियो इलेक्ट्रोन र फुजीफिल्मलगायत कम्पनीले कर्मचारीलाई सुरक्षित स्थानमा सार्दै उत्पादन रोकेका छन्।
टीएसएमसीले आफ्नो कारखानाको संरचनामा ठूलो क्षति नदेखिएको र सुरक्षा निरीक्षणपछि उत्पादन क्रमशः पुनः सञ्चालन भइरहेको जनाएको छ। अन्य कम्पनीहरूले पनि उपकरण, उत्पादन कक्ष र आपूर्ति प्रणालीको निरीक्षण गरिरहेका छन्। विश्वव्यापी अर्धचालक आपूर्ति शृङ्खलामा क्युसु क्षेत्रको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेकाले कारखानाहरू लामो समय बन्द भए अन्तर्राष्ट्रिय प्रविधि तथा सवारीसाधन उद्योगमा समेत प्रभाव पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
भूकम्पका कारण जापानको ऐतिहासिक तथा प्रमुख पर्यटकीय स्थल कुमामोतो दरबारको ढुङ्गे पर्खालको केही भाग भत्किएको छ। थप संरचनागत क्षति हुन सक्ने भन्दै दरबार पर्यटकका लागि बन्द गरिएको छ। सन् २०१६ मा पनि कुमामोतो क्षेत्रमा शक्तिशाली भूकम्प गएको थियो। त्यसबेला ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको थियो भने कुमामोतो दरबारका विभिन्न संरचना पनि भत्किएका थिए।
जापानको परमाणु नियमन निकायले क्युसु क्षेत्रमा रहेका परमाणु ऊर्जा केन्द्रमा कुनै असामान्य अवस्था नदेखिएको जनाएको छ। भूकम्पको केन्द्रबाट करिब एक सय किलोमिटर टाढा रहेको सेन्दाई परमाणु ऊर्जा केन्द्र सामान्य रूपमा सञ्चालनमा रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
जापान मौसम विज्ञान निकायले आगामी एक सातासम्म शक्तिशाली परकम्प आउन सक्ने चेतावनी दिएको छ। अधिकारीहरूले भूकम्पका कारण जमिन कमजोर भएकाले पहिरो, थप भवन भत्किने तथा आगलागीको जोखिम उच्च रहेको बताएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा ७ तहसम्मको शक्तिशाली परकम्प आउन सक्ने भन्दै नागरिकलाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ।
विद्युत् कटौती जारी रहेका बेला प्रभावित क्षेत्रमा तापक्रम ३४ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ। सरकारले आश्रयस्थल तथा उद्धार क्षेत्रमा रहेका मानिसलाई पर्याप्त पानी पिउन, घामबाट जोगिन र अत्यधिक गर्मीका कारण हुने ‘हिटस्ट्रोक’बाट बच्न विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ।
