सन् २००७ को परोपकारी फोटो र २०२६ विश्वकप फाइनलमा स्पेनले अर्जेन्टिनालाई हराएपछि थपिएको ‘पुस्तान्तरण’को कथा
एउटा सानो निलो प्लास्टिकको टब, साबुनको फिँज, छेउमा राखिएको रबरको हाँस र बच्चा समाउन केही असहज देखिएका लामो कपालका युवा लियोनेल मेस्सी। सन् २००७ मा खिचिएको यो सामान्य परोपकारी क्यालेन्डरको फोटो झन्डै दुई दशकपछि विश्व फुटबलकै सर्वाधिक अर्थपूर्ण तस्बिरमध्ये एक बनेको छ।
फोटोमा मेस्सीको काखमा देखिएको शिशु अरू कोही नभएर स्पेन र बार्सिलोनाका स्टार लामिन यामाल थिए। उनीहरूबीचको त्यो आकस्मिक भेटपछि मेस्सी विश्व फुटबलका महानतम खेलाडीमध्ये एक बने भने यामाल नयाँ पुस्ताका प्रमुख प्रतिभाका रूपमा उदाए। अन्ततः १९ जुलाई २०२६ मा न्युजर्सीको न्युयोर्क–न्युजर्सी स्टेडियममा उनीहरू विपरीत टोलीबाट विश्वकप फाइनल खेल्न मैदानमा उत्रिए, मेस्सी अर्जेन्टिनाको कप्तानका रूपमा र यामाल स्पेनको युवा आक्रमणकर्ताका रूपमा।
तस्बिर वास्तविक हो कि एआईबाट बनाइएको?
सामाजिक सञ्जालमा बारम्बार उठेको प्रश्नको जवाफ स्पष्ट छ, यो तस्बिर पूर्ण रूपमा वास्तविक हो। यसलाई बार्सिलोनास्थित फोटो पत्रकार जोआन मोनफोर्टले सन् २००७ मा क्याम्प नाउको ड्रेसिङ रुममा खिचेका थिए।
यो कुनै निजी भेटघाट वा भविष्यका दुई स्टारलाई योजनाबद्ध रूपमा जोडिएको कार्यक्रम थिएन। क्याटलान खेलपत्रिका स्पोर्ट र युनिसेफले एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीलाई स्थानीय बालबालिकासँग समेटेर सन् २००८ का लागि परोपकारी क्यालेन्डर निर्माण गरेका थिए।
बार्सिलोना नजिकैको मातरो सहरस्थित रोकाफोन्डा क्षेत्रमा बस्ने यामालको परिवारले युनिसेफको सामुदायिक गोलाप्रथामा भाग लिएको थियो। परिवार छनोटमा परेपछि शिशु यामाललाई क्याम्प नाउमा एक बार्सिलोना खेलाडीसँग फोटो खिचाउने अवसर मिल्यो। संयोगले उनीसँग जोडी बनाइएका खेलाडी युवा मेस्सी थिए।
बच्चासँग लजाएका संकोची मेस्सी
त्यो समय मेस्सी २० वर्ष आसपासका थिए र बार्सिलोनामा तीव्र गतिमा उदाइरहेका भए पनि आजको जस्तो विश्वव्यापी सुपरस्टार बनिसकेका थिएनन्। फोटो पत्रकार मोनफोर्टका अनुसार मेस्सी अत्यन्तै लजालु र अन्तर्मुखी थिए। उनलाई बच्चा कसरी समाउने वा फोटोका लागि कसरी प्रस्तुत हुने भन्ने स्पष्ट थिएन।
फोटोसेसनलाई प्राकृतिक र रमाइलो बनाउन सानो निलो टबमा पानी राखियो, साबुनको फिँज बनाइयो र रबरको हाँस राखियो। यामालकी आमा शिला एबाना पनि फोटोमा उपस्थित थिइन् र उनले बच्चालाई सहज राख्न सहयोग गरेकी थिइन्।
सुरुमा असहज देखिएका मेस्सी क्रमशः सहज बनेपछि मोनफोर्टले यामाललाई काखमा बोकेको, नुहाउन सहयोग गरेको र आमासँगै बसेको तस्बिरहरूको शृङ्खला खिचे।
मोनफोर्टका लागि त्यो दिन नियमित फोटोसेसन मात्र थियो। उनले मेस्सी ठूलो खेलाडी बन्न सक्ने अनुमान गरे पनि टबमा रहेका शिशु पनि एक दिन बार्सिलोनाकै पहिलो टोली, स्पेनको राष्ट्रिय टोली र विश्वकप फाइनलसम्म पुग्नेछन् भन्ने कल्पना गरेका थिएनन्।
किन १७ वर्षसम्म चर्चामा आएन तस्बिर?
तस्बिर परोपकारी क्यालेन्डरमा प्रकाशित भए पनि लामो समयसम्म फुटबल समर्थकको व्यापक ध्यानमा आएन। यामालका परिवारले मेस्सीसँग तुलना हुने र बाल्यकालदेखि नै अनावश्यक दबाब सिर्जना हुने डरले फोटो सार्वजनिक चर्चाबाट टाढा राखेका थिए।
सन् २०२४ को युरोपियन च्याम्पियनसिप चलिरहेका बेला यामालका पिता मौनिर नासराउईले उक्त तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा राख्दै त्यसलाई “दुई दिग्गजको सुरुआत” भनेपछि फोटो विश्वभर फैलियो।
त्यसबेला १६ वर्षीय यामाल स्पेनका लागि कीर्तिमान बनाउँदै थिए। उनले युरो इतिहासकै कान्छा खेलाडी र कान्छा गोलकर्ताको कीर्तिमान बनाए तथा स्पेनलाई युरो २०२४ को उपाधि दिलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
त्यसपछि तस्बिरलाई कतिपय समर्थकले “मेस्सीको आशीर्वाद” वा फुटबल शक्तिको प्रतीकात्मक हस्तान्तरणका रूपमा व्याख्या गरे। यामालका पिताले भने ठट्टा गर्दै सायद मेस्सीले यामाललाई होइन, यामालले नै मेस्सीलाई आशीर्वाद दिएको हुन सक्ने प्रतिक्रिया दिएका थिए।
यस्ता टिप्पणी सांकेतिक र मनोरञ्जनात्मक हुन्। खेलाडीको उपलब्धिलाई फोटोसँग कारणात्मक रूपमा जोड्ने कुनै वैज्ञानिक वा तथ्यगत आधार छैन।
विश्वकप फाइनलले तस्बिरलाई दिएको नयाँ अर्थ
युरो २०२४ का बेला भाइरल भएको फोटोले २०२६ विश्वकपमा अझ ठूलो अर्थ पायो। फाइनलअघि मेस्सी ३९ वर्षका थिए भने यामालले भर्खरै १९ वर्ष पूरा गरेका थिए।
मेस्सी आफ्नो छैटौँ विश्वकपमा अर्जेन्टिनालाई लगातार दोस्रो उपाधितर्फ डोर्याउँदै थिए। यामाल भने आफ्नो पहिलो विश्वकपमै स्पेनको नयाँ पुस्ताको अनुहार बनेर फाइनल पुगेका थिए।
फाइनलअघिको कार्यक्रममा पुरानो फोटोबारे प्रश्न गर्दा मेस्सीले यो संयोगलाई “अविश्वसनीय” र “अनौठो” भनेका थिए। उनले यामाललाई वर्तमान विश्व फुटबलका उत्कृष्ट खेलाडीमध्ये एक भन्दै उनको सफलताले बार्सिलोनालाई समेत फाइदा पुग्ने बताएका थिए।
कुनै बेला काखमा बोकेको बच्चासँग विश्वकप फाइनल खेल्ने अवस्था आउने कुरा जीवनले सिर्जना गरेको असाधारण संयोग भएको मेस्सीको प्रतिक्रिया थियो।
स्पेनको प्रभुत्व, टोरेसको निर्णायक प्रहार
फाइनलको वास्तविक नायक भने मेस्सी वा यामाल नभएर वैकल्पिक खेलाडी फेरान टोरेस बने। निर्धारित ९० मिनेट गोलरहित बराबरीमा सकिएपछि अतिरिक्त समयको १०६औँ मिनेटमा टोरेसले निर्णायक गोल गरे।
स्पेनले अर्जेन्टिनालाई १-० ले पराजित गर्दै सन् २०१० पछि दोस्रोपटक विश्वकप जित्यो।
स्पेनले खेलमा आक्रमणात्मक प्रभुत्व कायम गरेको थियो। अर्जेन्टिनाले लामो समयसम्म स्पष्ट गोल अवसर सिर्जना गर्न सकेन। दोस्रो हाफको इन्जुरी समयमा पाउ कुबार्सीमाथि फाउल गरेपछि एन्जो फर्नान्डेज दोस्रो पहेँलो कार्ड पाउँदै मैदानबाट बाहिरिए र अर्जेन्टिनाले अतिरिक्त समय १० खेलाडीमा खेल्नुपर्यो।
मेस्सीले खेलमा आफ्नो पुरानो प्रभाव देखाउन सकेनन्। यामाल पनि अपेक्षाकृत शान्त रहे। तर स्पेनका वैकल्पिक खेलाडी निको विलियम्स र टोरेस मैदान प्रवेश गरेपछि आक्रमणमा गति थपियो।
विलियम्सको सहभागिताबाट विकसित आक्रमणलाई टोरेसले निर्णायक गोलमा परिणत गरे।
यो जितसँगै लुइस डे ला फुएन्तेको स्पेनले युरो २०२४ पछि विश्वकप २०२६ पनि जित्दै राष्ट्रिय टोलीको नयाँ स्वर्णिम युग घोषणा गर्यो।
काखको शिशुले हरायो मेस्सीको अर्जेन्टिना
यामालले फाइनलमा गोल गरेनन् । त्यसैले “यामालले एक्लै मेस्सीलाई हराए” भन्नु खेलको वास्तविकताभन्दा बढी भावनात्मक प्रस्तुति हुन जान्छ।
तर प्रतीकात्मक स्तरमा भने दृश्य असाधारण थियो, सन् २००७ मा मेस्सीको काखमा रहेको शिशु १९ वर्षपछि विश्वकप विजेता स्पेनी टोलीको सदस्य बन्यो र मेस्सीको अर्जेन्टिनाको लगातार दोस्रो विश्वकप जित्ने सपना समाप्त भयो।
फाइनलपछि मेस्सी निराश देखिए। सम्भावित अन्तिम विश्वकप खेलमा उपविजेता बनेका उनले रनरअप पदक ग्रहण गरे। उता स्पेनका कप्तानले ट्रफी उठाए र यामाल विश्वकप जित्ने नयाँ पुस्ताका अनुहारमध्ये एक बने।
यो तस्बिरले कुनै भविष्यवाणी गरेको थिएन। यसले यामाललाई प्रतिभा दिएको वा मेस्सीको महानता अर्को खेलाडीमा सारिदिएको पनि होइन।
यसको शक्ति संयोगमा छ, एक परोपकारी क्यालेन्डरका लागि अनजान रूपमा भेटेका दुई व्यक्ति पछि एउटै क्लबको इतिहास, दुई फरक पुस्ता र दुई राष्ट्रिय टोलीको विश्वकप यात्रालाई जोड्ने पात्र बने।
फोटो सन् २००७ मा खिचिएको र त्यसमा मेस्सी तथा यामाल नै रहेको तथ्य निर्विवाद छ। यद्यपि, प्रकाशित विवरणहरूमा फोटो खिचिएको महिनाबारे सेप्टेम्बर र डिसेम्बर तथा यामालको उमेरबारे तीनदेखि छ महिनासम्म फरक विवरण पाइन्छ।
त्यसैले यामालको ठ्याक्कै उमेर उल्लेख गर्नुभन्दा “शिशु यामाल” भन्ने विवरण बढी सुरक्षित र तथ्यसंगत देखिन्छ।
जे भए पनि, क्याम्प नाउको ड्रेसिङ रुममा सुरु भएको त्यो आकस्मिक दृश्यले १९ वर्षपछि विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठूलो मञ्चमा अद्भुत पूर्णता पायो। मेस्सीको हातमा नुहाइरहेको शिशु विश्वविजेता बन्यो, र एउटा पुरानो क्यालेन्डर फोटो फुटबल इतिहासको पुस्तान्तरण दर्शाउने अमर प्रतीकमा बदलियो।
